थोडक्यात
MS Word हे वर्ड प्रोसेसिंग (Word Processing) सॉफ्टवेअर आहे. त्यात पत्र, अर्ज, बायोडेटा, नोट्स असे दस्तऐवज (Document) टाइप करणे, सजवणे, सेव्ह करणे आणि छापणे सोपे होते. Word ची फाईल साधारणपणे .docx एक्सटेंशनने सेव्ह होते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- Word हे Microsoft Office मधील ॲप्लिकेशन सॉफ्टवेअर आहे.
- सर्व आदेश वरच्या रिबन (Ribbon) मध्ये टॅबनुसार (Tab) मांडलेले असतात.
- पहिल्यांदा फाईल सेव्ह करण्यासाठी Ctrl + S; तेव्हा Save As खिडकी उघडते.
- आधीच्या फाईलची नवीन नावाने वेगळी प्रत करण्यासाठी Save As (F12).
- ठळक (Bold) Ctrl + B, तिरके (Italic) Ctrl + I, अधोरेखित (Underline) Ctrl + U.
- स्पेलिंग व व्याकरण तपासणीसाठी F7.
- शोधण्यासाठी Ctrl + F, शोधून बदलण्यासाठी Ctrl + H.
- छपाईसाठी Ctrl + P.
- Header, Footer व Page Number हे Insert टॅबमध्ये असतात.
- एकच पत्र अनेक लोकांना नावानिशी पाठवण्यासाठी Mail Merge (Mailings टॅब).
Word ची विंडो
| भाग | काम |
|---|---|
| Quick Access Toolbar | Save, Undo, Redo सारखी नेहमीची बटणे; सर्वात वर डावीकडे |
| टायटल बार (Title Bar) | फाईलचे नाव दाखवतो |
| रिबन (Ribbon) | टॅबनुसार सर्व आदेश |
| रूलर (Ruler) | समास (Margin) व इंडेंट दाखवणारी पट्टी |
| स्टेटस बार (Status Bar) | सर्वात खाली; पान क्रमांक, शब्दसंख्या (Word Count), झूम |
रिबनमधील मुख्य टॅब
| टॅब | काय मिळते |
|---|---|
| File | New, Open, Save, Save As, Print |
| Home | फॉन्ट, आकार, रंग, Bold, Alignment, बुलेट्स, Line Spacing, Find, Replace |
| Insert | Table, Pictures, Shapes, Header, Footer, Page Number |
| Design | थीम, पानाचा रंग, वॉटरमार्क |
| Layout | Margins, Orientation, Size, Columns |
| References | अनुक्रमणिका (Table of Contents), तळटीप (Footnote) |
| Mailings | Mail Merge, लिफाफे (Envelopes) |
| Review | Spelling & Grammar, Comments, Word Count |
| View | Print Layout, Read Mode, Zoom, Ruler दाखवणे |
मजकुराची मांडणी (Formatting)
- फॉन्ट, आकार व रंग: Home टॅबमधील Font गटातून बदलता येतात.
- बुलेट्स व नंबरिंग: यादी ठिपक्यांनी किंवा क्रमांकांनी दाखवण्यासाठी.
- Line Spacing: दोन ओळींमधील अंतर – 1.0, 1.5, 2.0 इ.
- Margins: पानाच्या कडेपासून मजकुरापर्यंतची रिकामी जागा (Layout टॅब).
- Orientation: Portrait (उभे पान) किंवा Landscape (आडवे पान).
Alignment चे शॉर्टकट
| Alignment | शॉर्टकट |
|---|---|
| डावीकडे (Left) | Ctrl + L |
| मध्यभागी (Center) | Ctrl + E |
| उजवीकडे (Right) | Ctrl + R |
| दोन्ही बाजू सरळ (Justify) | Ctrl + J |
इतर उपयोगी शॉर्टकट
| काम | शॉर्टकट |
|---|---|
| नवीन दस्तऐवज | Ctrl + N |
| फाईल उघडणे | Ctrl + O |
| सेव्ह | Ctrl + S |
| Undo / Redo | Ctrl + Z / Ctrl + Y |
Mail Merge व मराठी टायपिंग
- Mail Merge: एकच पत्र तयार करायचे आणि नावे, पत्ते असलेली यादी जोडायची. Word प्रत्येक व्यक्तीसाठी वेगळे पत्र तयार करते. उदा. सर्व विद्यार्थ्यांना निकालपत्र.
- मराठी टायपिंग: Windows च्या Settings मध्ये भाषा (Language) म्हणून मराठी जोडा. मग Windows + Space ने इंग्रजी व मराठी कीबोर्ड बदलता येतो.
- मराठी मजकूर युनिकोड (Unicode) स्वरूपात असतो, त्यामुळे तो दुसऱ्या संगणकावर व मोबाईलवरही नीट दिसतो. Nirmala UI, Mangal हे युनिकोड मराठी फॉन्ट आहेत.
सवय: काम करताना दर काही मिनिटांनी Ctrl + S दाबा, म्हणजे वीज गेली तरी काम वाचते.
महत्त्वाच्या संज्ञा
- वर्ड प्रोसेसर (Word Processor) – मजकूर टाइप, दुरुस्त व सजवणारे सॉफ्टवेअर.
- रिबन (Ribbon) – टॅबनुसार आदेशांची पट्टी.
- Header / Footer – प्रत्येक पानाच्या वर / खाली येणारा मजकूर.
- Orientation – पानाची दिशा: Portrait किंवा Landscape.
- Mail Merge – एका पत्राच्या अनेक नावानिशी प्रती तयार करणे.
- Unicode – सर्व भाषांच्या अक्षरांसाठी जागतिक मानक पद्धत.
सराव प्रश्न (उत्तरांसह)
Q1. मजकूर मध्यभागी (Center) आणण्याचा शॉर्टकट कोणता?
- (A) Ctrl + C
- (B) Ctrl + M
- (C) Ctrl + E
- (D) Ctrl + J
उत्तर: (C) Ctrl + E – Ctrl + C कॉपीसाठी व Ctrl + J Justify साठी आहे.
Q2. Word मध्ये स्पेलिंग तपासणीसाठी कोणती की वापरतात?
- (A) F7
- (B) F2
- (C) F5
- (D) F12
उत्तर: (A) F7 – Spelling & Grammar तपासणी सुरू होते.
Q3. Mail Merge हा पर्याय कोणत्या टॅबमध्ये असतो?
- (A) Home
- (B) Mailings
- (C) View
- (D) Design
उत्तर: (B) Mailings – Mail Merge व लिफाफे येथेच असतात.
Q4. पान आडवे करण्यासाठी कोणता Orientation निवडतात?
- (A) Portrait
- (B) Margin
- (C) Header
- (D) Landscape
उत्तर: (D) Landscape – Portrait म्हणजे उभे पान.
Q5. Word दस्तऐवजाचे नेहमीचे एक्सटेंशन कोणते?
- (A) .xlsx
- (B) .pptx
- (C) .docx
- (D) .mp4
उत्तर: (C) .docx – .xlsx Excel व .pptx PowerPoint साठी.
परीक्षा टिप
Alignment चे चार शॉर्टकट (L, E, R, J) आणि कोणता पर्याय कोणत्या टॅबमध्ये आहे (Header – Insert, Margins – Layout, Mail Merge – Mailings) हे पक्के करा.