ही माहिती आम्ही २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अधिकृत MahaDBT पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) तपासली. प्रत्येक मुद्द्याचा स्रोत खाली दिला आहे. शिष्यवृत्तीची रक्कम व अर्जाची अंतिम तारीख आम्ही येथे देत नाही – ती दरवर्षी बदलू शकते, म्हणून पोर्टलवरील सूचना व योजनेचा GR पाहा. हे सरकारी संकेतस्थळ नाही; PadhaiNotes चे मार्गदर्शन आहे.
MahaDBT म्हणजे काय?
- MahaDBT म्हणजे महाराष्ट्र शासनाचे "आपले सरकार DBT" पोर्टल. यावर विविध विभागांच्या शिष्यवृत्ती व इतर लाभ योजनांसाठी एकाच ठिकाणी ऑनलाईन अर्ज करता येतो, आणि लाभ थेट बँक खात्यात (DBT) जमा होतो.
- पोर्टलवर सामाजिक न्याय, आदिवासी विकास, उच्च शिक्षण, तंत्र शिक्षण, शालेय शिक्षण, इतर मागास बहुजन कल्याण (OBC, SEBC, VJNT, SBC), वैद्यकीय शिक्षण, अल्पसंख्याक विकास, कला संचालनालय, कौशल्य विकास इत्यादी विभागांच्या योजना आहेत.
- हेल्पलाईन क्रमांक (पोर्टलवर दिलेला): ०२२-४९१५०८००.
२०२६-२७ साठी महत्त्वाची सूचना
- पोर्टलवरील सूचनेनुसार शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ चे नवीन (Fresh) व नूतनीकरण (Renewal) अर्ज फक्त MahaDBT 2.0 पोर्टलवर (mahadbt2.maharashtra.gov.in) स्वीकारले जातील.
- जुने MahaDBT 1.0 पोर्टल २०२५-२६ च्या नवीन अर्जांसाठी, तसेच २०२३-२४, २०२४-२५ व २०२५-२६ मधील "Sent Back" (परत पाठवलेले) अर्ज पुन्हा सादर करण्यासाठी सुरू आहे.
- ⚠️ तपासलेले नाही: MahaDBT 2.0 पोर्टल आमच्याकडून २८ ऑक्टोबर रोजी उघडले नाही, त्यामुळे खालील पायऱ्या MahaDBT 1.0 च्या अधिकृत अर्जदार मार्गदर्शकावर आधारित आहेत. 2.0 वर स्क्रीन किंवा क्रम थोडा वेगळा असू शकतो.
अर्ज कसा करावा – टप्प्याटप्प्याने
टप्पा १: नवीन नोंदणी (New Applicant Registration)
- पोर्टलवर "New Applicant Registration" वर क्लिक करा.
- "तुमच्याकडे आधार आहे का?" – होय निवडा.
- आधारशी मोबाईल जोडलेला असेल तर OTP पर्याय निवडा; नसेल तर बायोमेट्रिक पर्याय.
- आधार क्रमांक टाकून Send OTP करा, आलेला OTP टाकून Verify OTP करा.
- यशस्वी पडताळणीनंतर तुमची माहिती आधारवरून आपोआप भरली जाते.
- User Name व Password तयार करा, Captcha टाका व Register करा. "Profile created successfully" असा संदेश येईल.
- आधार नसल्यास: "No" निवडून ई-मेल व मोबाईल OTP ने पडताळणी करून नोंदणी करता येते; पोर्टलवर आधारसाठी अपॉइंटमेंट बुक करण्याचा पर्यायही दिसतो. आधार नोंदणी सुरू असेल (Enrollment ID) तर त्याचा वेगळा पर्याय आहे.
टप्पा २: लॉगिन
- User Name, Password व Captcha टाकून लॉगिन करा.
- पासवर्ड विसरल्यास Forgot User Name / Password – नोंदणीकृत मोबाईल किंवा ई-मेलवर OTP येतो.
टप्पा ३: प्रोफाइल पूर्ण भरा (सर्वात महत्त्वाचे)
डॅशबोर्डवर प्रोफाइल किती पूर्ण आहे ते दिसते. पुढील सर्व भाग भरा:
- वैयक्तिक माहिती: आधार, नाव, मोबाईल, ई-मेल, जन्मतारीख, लिंग, धर्म, वैवाहिक स्थिती.
- अधिवास (Domicile): महाराष्ट्राचे अधिवासी आहात का, अधिवास प्रमाणपत्र. आपले सरकार सेवा केंद्र/पोर्टलवरून मिळालेल्या प्रमाणपत्रावर बारकोड असल्यास तो क्रमांक टाका.
- उत्पन्न: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न, उत्पन्न प्रमाणपत्र (बारकोडसह असल्यास बारकोड).
- वैयक्तिक पात्रता: नोकरी करता का, दिव्यांगत्व (असल्यास प्रमाणपत्र), भावंडांची संख्या.
- जात तपशील: प्रवर्ग, जात, पोटजात, जात प्रमाणपत्र क्रमांक.
- पत्ता: कायमचा व पत्रव्यवहाराचा पत्ता (जिल्हा, तालुका, गाव, पिनकोड).
- पालकांची माहिती: वडील/आई यांचे नाव, व्यवसाय, नोकरी, माजी सैनिक आहेत का.
- शैक्षणिक पात्रता: मागील परीक्षा – बोर्ड/विद्यापीठ, उत्तीर्ण वर्ष, टक्केवारी, प्रयत्न; गुणपत्रिका अपलोड; शिक्षणात खंड (Gap) असल्यास नोंद.
- वसतिगृह: वसतिगृहात राहता (Hosteller) की घरून येता (Day Scholar); वसतिगृहात असल्यास वसतिगृहाचा तपशील व प्रमाणपत्र.
- सध्याचा अभ्यासक्रम: प्रवेशाचे वर्ष, महाविद्यालय, अभ्यासक्रम, कितवे वर्ष, प्रवेश दिनांक.
टप्पा ४: योजना निवडा व अर्ज करा
- प्रोफाइल पूर्ण झाल्यावर होम पेजवर "Suggested Eligible Schemes" – तुमच्या प्रोफाइलनुसार पात्र योजना दिसतात.
- All Schemes मध्ये सर्व सुरू योजना दिसतात. प्रत्येक योजनेचा GR (PDF) वाचता येतो – अर्ज करण्यापूर्वी तो जरूर वाचा.
- योजना निवडून Apply करा व आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
टप्पा ५: अर्जाची स्थिती तपासा
- My Applied Scheme मध्ये अर्ज क्रमांक (Application ID), विभाग, योजना, स्थिती (Status) दिसते. तिथून अर्ज पाहता येतो, रद्द करता येतो व संभाव्य लाभ (Tentative Benefits) पाहता येतात.
- पोर्टलवर आता Granular Application Tracking – अर्ज प्रत्येक टप्प्यावर कुठे आहे ते दिसते – व Citizen Charter (अर्ज मंजुरीची अपेक्षित कालमर्यादा) उपलब्ध असल्याचे नमूद आहे.
पैसे खात्यात येण्यासाठी: आधार बँक खात्याशी जोडा
- DBT लाभ मिळण्यासाठी बँक खाते आधारशी जोडलेले (Aadhaar seeding) असणे आवश्यक आहे, असे पोर्टलवरील सूचनेत म्हटले आहे.
- आधार सीडिंगमुळे शिष्यवृत्ती येत नसेल तर जवळच्या पोस्ट ऑफिसमध्ये इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक (IPPB) खाते आधार सीडिंगसह उघडता येते. त्यासाठी सूचनेत दिलेली माहिती: मोबाईल क्रमांक, आधार क्रमांक, PAN कार्ड (असल्यास) आणि शिष्यवृत्ती अर्ज क्रमांक.
साधारणपणे लागणारी कागदपत्रे
प्रत्येक योजनेची यादी वेगळी आहे (खाली योजनानिहाय दिली आहे). पोर्टलवरील योजना पानांवर वारंवार दिसणारी कागदपत्रे:
- आधार कार्ड व आधारशी जोडलेले बँक खाते
- उत्पन्नाचा दाखला (सक्षम अधिकाऱ्याने/तहसीलदारांनी दिलेला)
- अधिवास (Domicile) प्रमाणपत्र
- जात प्रमाणपत्र (मागास प्रवर्गाच्या योजनांसाठी); काही व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी जात वैधता प्रमाणपत्र
- दहावी/बारावी व मागील परीक्षेची गुणपत्रिका
- शाळा सोडल्याचा दाखला (काही योजनांसाठी)
- शिक्षणात खंड असल्यास Gap प्रमाणपत्र / स्वयंघोषणापत्र
- वसतिगृहात राहत असल्यास वसतिगृह प्रमाणपत्र
- CAP फेरीतून प्रवेश असल्यास CAP संबंधित कागदपत्र; उपस्थिती प्रमाणपत्र (काही योजनांसाठी)
विद्यार्थ्यांसाठी काही मुख्य योजना (अधिकृत योजना पानांवरून)
खालील पात्रता अटी २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी MahaDBT 1.0 वरील योजना पानांवर जशा दिल्या आहेत तशा आमच्या शब्दांत दिल्या आहेत. 2.0 पोर्टलवर किंवा नव्या GR मध्ये बदल असू शकतो.
१. भारत सरकार पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (सामाजिक न्याय विभाग)
- कोणासाठी: अनुसूचित जाती किंवा नवबौद्ध प्रवर्गातील, महाराष्ट्राचे रहिवासी, दहावी उत्तीर्ण विद्यार्थी.
- उत्पन्न मर्यादा: पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹२,५०,००० पेक्षा जास्त नसावे.
- कागदपत्रे: उत्पन्न दाखला (तहसीलदार), जात प्रमाणपत्र, मागील परीक्षा व दहावी/बारावीची गुणपत्रिका, आवश्यक असल्यास Gap घोषणापत्र, वसतिगृह प्रमाणपत्र.
२. इतर मागास वर्ग (OBC) विद्यार्थ्यांना पोस्ट मॅट्रिक शिष्यवृत्ती
- कोणासाठी: OBC प्रवर्गातील, महाराष्ट्राचे रहिवासी, शासनमान्य पोस्ट-मॅट्रिक अभ्यासक्रमात शिकणारे विद्यार्थी.
- उत्पन्न मर्यादा: पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹२.५० लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- इतर अटी: चालू वर्षी ७५% उपस्थिती; व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी CAP फेरीतून प्रवेश; मुलांसाठी एकाच पालकांची कमाल २ मुले (मुलींसाठी संख्येची अट नाही).
- कागदपत्रे: जात प्रमाणपत्र, उत्पन्न प्रमाणपत्र, जात वैधता प्रमाणपत्र (व्यावसायिक पदवी/पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांसाठी), गुणपत्रिका, शाळा सोडल्याचा दाखला, रेशन कार्ड, मुलांच्या संख्येबाबत पालकांचे घोषणापत्र, Gap असल्यास प्रमाणपत्र.
३. राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती (उच्च/तंत्र शिक्षण)
- कोणासाठी: महाराष्ट्राचे अधिवासी, खुल्या (General) प्रवर्गातून CAP फेरीद्वारे व्यावसायिक/तांत्रिक पदवी किंवा पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतलेले विद्यार्थी (अभिमत/खाजगी विद्यापीठे वगळून).
- उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- इतर अटी: कुटुंबातील फक्त २ मुलांना लाभ; दुसरी शिष्यवृत्ती घेत नसावा; मागील सत्रात किमान ५०% उपस्थिती; २ वर्षांपेक्षा जास्त खंड नसावा.
- कागदपत्रे: बारावी व पुढील गुणपत्रिका, अधिवास प्रमाणपत्र, उत्पन्न दाखला, "कुटुंबातील २ पेक्षा जास्त लाभार्थी नाहीत" असे हमीपत्र, CAP कागदपत्र, उपस्थिती प्रमाणपत्र.
४. डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना
- कोणासाठी: महाराष्ट्राचे अधिवासी, वसतिगृहात/भाड्याने/पेइंग गेस्ट म्हणून राहणारे, खुल्या व SEBC प्रवर्गातून प्रवेश घेतलेले विद्यार्थी.
- उत्पन्न अट (योजना पानानुसार): व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी नोंदणीकृत मजुराचे/अल्पभूधारकाचे पाल्य, किंवा कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपर्यंत; बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी ₹१ लाखापर्यंत.
- कागदपत्रे: अधिवास प्रमाणपत्र, नोंदणीकृत मजूर/अल्पभूधारक प्रमाणपत्र किंवा उत्पन्न दाखला, वसतिगृहात राहत असल्याचा पुरावा, दोन मुलांबाबत कुटुंबाचे घोषणापत्र, उपस्थिती प्रमाणपत्र, मागील गुणपत्रिका.
५. कनिष्ठ महाविद्यालयातील खुली गुणवत्ता शिष्यवृत्ती (Open Merit Scholarship)
- कोणासाठी: इयत्ता ११ वी किंवा १२ वी मध्ये शिकणारे, दहावीत पहिल्या प्रयत्नात किमान ६०% गुण मिळवलेले विद्यार्थी – सर्व प्रवर्ग.
- पुढे चालू राहण्यासाठी: ११ वी च्या शेवटी किमान ५०% गुण.
- कागदपत्रे: दहावीची गुणपत्रिका; नूतनीकरणासाठी ११ वी ची गुणपत्रिका.
इतर योजना (नावे पोर्टलवरून)
पोर्टलवर याशिवाय अनेक योजना आहेत, उदा. पोस्ट-मॅट्रिक शिक्षण शुल्क व परीक्षा शुल्क (फ्रीशिप), दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती, आदिवासी विद्यार्थ्यांसाठी पोस्ट मॅट्रिक शिष्यवृत्ती व फ्रीशिप, VJNT व SBC विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, एकलव्य शिष्यवृत्ती, अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, माजी सैनिकांच्या पाल्यांना शैक्षणिक सवलत, शासकीय ITI प्रशिक्षणार्थींसाठी विद्यावेतन. प्रत्येकाची पात्रता पोर्टलवरील योजना पानावर व GR मध्ये पाहा.
अर्ज करताना टिप्स
- प्रोफाइल १००% पूर्ण करा – अपूर्ण प्रोफाइलमुळे योग्य योजना दिसत नाहीत.
- उत्पन्न, अधिवास व जात प्रमाणपत्रे आधीच काढून ठेवा – आपले सरकार सेवा केंद्रावरून मिळालेल्या प्रमाणपत्रावरील बारकोड पोर्टलवर उपयोगी पडतो.
- आधारवरील नाव, बँक खात्यावरील नाव व प्रमाणपत्रांवरील नाव सारखे असावे.
- अर्ज सादर केल्यावर Application ID लिहून ठेवा आणि स्थिती नियमित तपासा. शंका असल्यास कॉलेजच्या शिष्यवृत्ती विभागाशी संपर्क साधा.
- अर्ज "Sent Back" झाल्यास कारण वाचून दुरुस्ती करून पुन्हा सादर करा.
- कोणालाही पासवर्ड किंवा OTP देऊ नका. "शिष्यवृत्ती नक्की मिळवून देतो" असे सांगणाऱ्या अनधिकृत एजंटांपासून सावध राहा.