महाराष्ट्र पोलीस भरती, तलाठी, जिल्हा परिषद व इतर महाराष्ट्र शासनाच्या भरती परीक्षांमध्ये वारंवार विचारले जाणारे २११ एका ओळीतील प्रश्न-उत्तरे, १२ विभागांत. फक्त स्थिर (न बदलणारी) माहिती दिली आहे; प्रत्येक मुद्दा अधिकृत शासकीय संकेतस्थळे व विश्वसनीय संदर्भांवरून २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी तपासला आहे. पदाधिकारी व बदलणारे आकडे मुद्दाम टाळले आहेत.
१. महाराष्ट्र – मूलभूत माहिती
- १. महाराष्ट्र राज्याची स्थापना कधी झाली? ➜ १ मे १९६०
- २. कोणत्या कायद्याने महाराष्ट्र व गुजरात ही दोन राज्ये तयार झाली? ➜ मुंबई पुनर्रचना अधिनियम, १९६०
- ३. महाराष्ट्रासोबत त्याच दिवशी (१ मे १९६०) कोणते राज्य स्थापन झाले? ➜ गुजरात
- ४. महाराष्ट्राची राजधानी कोणती? ➜ मुंबई
- ५. महाराष्ट्राची उपराजधानी (हिवाळी अधिवेशनाचे ठिकाण) कोणती? ➜ नागपूर
- ६. महाराष्ट्रात एकूण किती जिल्हे आहेत? ➜ ३६
- ७. महाराष्ट्राचा ३६ वा (सर्वात नवा) जिल्हा कोणता? ➜ पालघर – १ ऑगस्ट २०१४ रोजी ठाणे जिल्ह्यातून
- ८. महाराष्ट्रात किती प्रशासकीय (महसूल) विभाग आहेत? ➜ ६ – कोकण, पुणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, अमरावती, नागपूर
- ९. महाराष्ट्राचे क्षेत्रफळ किती आहे? ➜ सुमारे ३,०७,७१३ चौ. कि.मी.
- १०. क्षेत्रफळानुसार भारतात महाराष्ट्राचा क्रमांक कितवा? ➜ तिसरा (राजस्थान व मध्य प्रदेशानंतर)
- ११. २०११ च्या जनगणनेनुसार लोकसंख्येत महाराष्ट्राचा क्रमांक कितवा? ➜ दुसरा (उत्तर प्रदेशानंतर)
- १२. महाराष्ट्राला किती लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे? ➜ सुमारे ७२० कि.मी. (अरबी समुद्र)
- १३. महाराष्ट्राची राजभाषा कोणती? ➜ मराठी
- १४. मराठी भाषा गौरव दिन कधी साजरा होतो? ➜ २७ फेब्रुवारी – कवी कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिन
- १५. मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा कधी मिळाला? ➜ ३ ऑक्टोबर २०२४ (केंद्रीय मंत्रिमंडळाचा निर्णय)
- १६. महाराष्ट्राच्या सीमेला किती राज्ये लागून आहेत? ➜ ६ – गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, तेलंगणा, कर्नाटक, गोवा (तसेच दादरा-नगर हवेली व दमण-दीव हा केंद्रशासित प्रदेश)
- १७. महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी कोणता? ➜ शेकरू (मोठी खार)
- १८. महाराष्ट्राचा राज्य पक्षी कोणता? ➜ हरियाल
- १९. महाराष्ट्राचे राज्य फूल कोणते? ➜ जारुळ (तामण)
- २०. महाराष्ट्राचा राज्य वृक्ष कोणता? ➜ आंबा
- २१. महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू कोणते? ➜ ब्लू मॉरमॉन (२०१५ पासून)
- २२. महाराष्ट्राचे राज्यगीत कोणते? ➜ “जय जय महाराष्ट्र माझा” (१९ फेब्रुवारी २०२३ पासून)
- २३. औरंगाबाद, उस्मानाबाद व अहमदनगर यांची नवी नावे कोणती? ➜ छत्रपती संभाजीनगर, धाराशिव, अहिल्यानगर
२. जिल्हे व विभाग
- २४. कोकण विभागात किती जिल्हे आहेत? ➜ ७ – मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग
- २५. पुणे विभागातील जिल्हे कोणते? ➜ ५ – पुणे, सातारा, सांगली, सोलापूर, कोल्हापूर
- २६. नाशिक विभागातील जिल्हे कोणते? ➜ ५ – नाशिक, धुळे, नंदुरबार, जळगाव, अहिल्यानगर
- २७. छत्रपती संभाजीनगर (मराठवाडा) विभागात किती जिल्हे आहेत? ➜ ८ – छ. संभाजीनगर, जालना, बीड, धाराशिव, लातूर, नांदेड, परभणी, हिंगोली
- २८. अमरावती विभागातील जिल्हे कोणते? ➜ ५ – अमरावती, अकोला, वाशिम, बुलढाणा, यवतमाळ
- २९. नागपूर विभागातील जिल्हे कोणते? ➜ ६ – नागपूर, वर्धा, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर, गडचिरोली
- ३०. विदर्भात (अमरावती + नागपूर विभाग) एकूण किती जिल्हे आहेत? ➜ ११
- ३१. गोंदिया जिल्ह्याची निर्मिती कधी व कोणत्या जिल्ह्यातून झाली? ➜ १ मे १९९९, भंडारा जिल्ह्यातून
- ३२. गोंदिया जिल्ह्याला कोणत्या दोन राज्यांच्या सीमा लागतात? ➜ मध्य प्रदेश व छत्तीसगड
- ३३. क्षेत्रफळाने महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जिल्हा कोणता? ➜ अहिल्यानगर (पूर्वीचे अहमदनगर)
- ३४. क्षेत्रफळाने सर्वात लहान जिल्हा कोणता? ➜ मुंबई शहर
- ३५. “तलावांचा जिल्हा” म्हणून कोणता जिल्हा ओळखला जातो? ➜ भंडारा
३. नद्या, धरणे व सरोवरे
- ३६. महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी कोणती? ➜ गोदावरी (“दक्षिण गंगा”)
- ३७. गोदावरी नदीचा उगम कोठे होतो? ➜ त्र्यंबकेश्वर, ब्रह्मगिरी डोंगर (नाशिक)
- ३८. कृष्णा नदीचा उगम कोठे होतो? ➜ महाबळेश्वर (सातारा)
- ३९. कृष्णा व कोयना यांचा संगम (प्रीतिसंगम) कोठे आहे? ➜ कराड (सातारा)
- ४०. भीमा नदीचा उगम कोठे होतो? ➜ भीमाशंकर (पुणे)
- ४१. पंढरपूर येथे भीमा नदीला कोणत्या नावाने ओळखतात? ➜ चंद्रभागा
- ४२. तापी नदीचा उगम कोठे होतो? ➜ मुलताई, बैतूल जिल्हा (मध्य प्रदेश)
- ४३. नंदुरबार जिल्ह्यात महाराष्ट्राच्या उत्तर सीमेवरून कोणती मोठी नदी वाहते? ➜ नर्मदा
- ४४. पूर्व विदर्भातील (भंडारा, गोंदिया) प्रमुख नदी कोणती? ➜ वैनगंगा
- ४५. वर्धा व वैनगंगा यांच्या संगमानंतर तयार होणारी नदी कोणती? ➜ प्राणहिता (पुढे गोदावरीला मिळते)
- ४६. कोयना धरणाच्या जलाशयाचे नाव काय? ➜ शिवसागर (सातारा जिल्हा)
- ४७. महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प कोणता? ➜ कोयना जलविद्युत प्रकल्प
- ४८. जायकवाडी धरण कोणत्या नदीवर व कोठे आहे? ➜ गोदावरी नदीवर, पैठण (छ. संभाजीनगर); जलाशय – नाथसागर
- ४९. उजनी धरण कोणत्या नदीवर व कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ भीमा नदीवर, सोलापूर जिल्हा
- ५०. गोसीखुर्द प्रकल्प कोणत्या नदीवर आहे? ➜ वैनगंगा (भंडारा)
- ५१. उल्कापातामुळे तयार झालेले लोणार सरोवर कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ बुलढाणा
- ५२. नवेगाव बांध तलाव कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ गोंदिया
- ५३. महाराष्ट्रातील पहिले रामसर स्थळ (आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाची पाणथळ जागा) कोणते? ➜ नांदूर मध्यमेश्वर पक्षी अभयारण्य, नाशिक (२०२०)
- ५४. लोणार सरोवराला रामसर स्थळाचा दर्जा कधी मिळाला? ➜ नोव्हेंबर २०२०
- ५५. मुंबईजवळचे कोणते पाणथळ क्षेत्र फ्लेमिंगोसाठी प्रसिद्ध असून रामसर स्थळ आहे? ➜ ठाणे खाडी (ठाणे क्रीक) फ्लेमिंगो अभयारण्य
४. डोंगर, किल्ले व प्रसिद्ध स्थळे
- ५६. महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर कोणते? ➜ कळसूबाई (सुमारे १,६४६ मी.), अहिल्यानगर जिल्हा
- ५७. पश्चिम घाटाला महाराष्ट्रात कोणत्या नावाने ओळखतात? ➜ सह्याद्री
- ५८. महाराष्ट्राच्या उत्तर भागात कोणती पर्वतरांग आहे? ➜ सातपुडा
- ५९. वाहनांना बंदी असलेले महाराष्ट्रातील हिल स्टेशन कोणते? ➜ माथेरान (रायगड)
- ६०. महाबळेश्वर हे थंड हवेचे ठिकाण कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ सातारा
- ६१. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म कोणत्या किल्ल्यावर झाला? ➜ शिवनेरी (जुन्नर, पुणे)
- ६२. शिवाजी महाराजांनी जिंकलेला पहिला किल्ला कोणता? ➜ तोरणा (१६४६)
- ६३. स्वराज्याची राजधानी व शिवराज्याभिषेकाचे ठिकाण कोणते? ➜ रायगड
- ६४. अफजलखानाचा वध कोणत्या किल्ल्याजवळ झाला? ➜ प्रतापगड (१६५९)
- ६५. तानाजी मालुसरे यांनी कोणता किल्ला जिंकताना बलिदान दिले? ➜ सिंहगड (पूर्वीचे नाव कोंढाणा), १६७०
- ६६. बाजीप्रभू देशपांडे यांनी कोणत्या खिंडीत लढा दिला? ➜ घोडखिंड (पावनखिंड), १६६०
- ६७. मालवणजवळील शिवाजी महाराजांनी बांधलेला सागरी किल्ला कोणता? ➜ सिंधुदुर्ग
- ६८. मुरुड (रायगड) येथील सिद्दींचा प्रसिद्ध जलदुर्ग कोणता? ➜ जंजिरा
- ६९. यादव राजवटीची राजधानी देवगिरी आज कोणत्या नावाने ओळखली जाते? ➜ दौलताबाद
- ७०. अजिंठा व वेरूळ लेणी कोणत्या जिल्ह्यात आहेत? ➜ छत्रपती संभाजीनगर
- ७१. अजिंठा व वेरूळ लेण्यांना जागतिक वारसा दर्जा कधी मिळाला? ➜ १९८३ (UNESCO)
- ७२. वेरूळ येथील एकाच खडकात कोरलेले प्रसिद्ध मंदिर कोणते? ➜ कैलास मंदिर (राष्ट्रकूट राजा कृष्ण पहिला)
- ७३. घारापुरी (एलिफंटा) लेणी कोणत्या जिल्ह्यात येतात व त्यांना जागतिक वारसा दर्जा कधी मिळाला? ➜ रायगड जिल्हा; १९८७
- ७४. मुंबईतील कोणत्या रेल्वे स्थानकाला २००४ मध्ये जागतिक वारसा दर्जा मिळाला? ➜ छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस
- ७५. २०२५ मध्ये जागतिक वारसा यादीत समाविष्ट झालेला मराठा किल्ल्यांचा समूह कोणता? ➜ “मराठा लष्करी भूप्रदेश” – १२ किल्ले (महाराष्ट्रातील ११ + तमिळनाडूतील जिंजी)
- ७६. “दख्खनचा ताज” म्हणून कोणती वास्तू ओळखली जाते? ➜ बीबी का मकबरा (छ. संभाजीनगर)
- ७७. भारताचा मध्यबिंदू दर्शवणारा “झिरो माईल” स्तंभ कोठे आहे? ➜ नागपूर
- ७८. आष्टविनायकांपैकी पहिला गणपती कोणता मानला जातो? ➜ मोरगावचा मयूरेश्वर (पुणे)
५. राष्ट्रीय उद्याने, व्याघ्र प्रकल्प व अभयारण्ये
- ७९. ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ चंद्रपूर
- ८०. महाराष्ट्रातील सर्वात जुने राष्ट्रीय उद्यान कोणते? ➜ ताडोबा (१९५५)
- ८१. प्रोजेक्ट टायगरमध्ये (१९७३-७४) निवडलेला महाराष्ट्रातील पहिला व्याघ्र प्रकल्प कोणता? ➜ मेळघाट (अमरावती)
- ८२. नवेगाव राष्ट्रीय उद्यान कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ गोंदिया
- ८३. नवेगाव-नागझिरा व्याघ्र प्रकल्प कोणत्या जिल्ह्यांत पसरलेला आहे? ➜ गोंदिया व भंडारा
- ८४. पेंच व्याघ्र प्रकल्प (महाराष्ट्र) कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ नागपूर
- ८५. बोर व्याघ्र प्रकल्प कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ वर्धा
- ८६. सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात कोणती दोन संरक्षित क्षेत्रे येतात? ➜ कोयना अभयारण्य व चांदोली राष्ट्रीय उद्यान
- ८७. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान कोठे आहे? ➜ बोरिवली, मुंबई (आत कान्हेरी लेणी)
- ८८. शेकरूसाठी प्रसिद्ध असलेले अभयारण्य कोणते? ➜ भीमाशंकर वन्यजीव अभयारण्य
- ८९. माळढोक (ग्रेट इंडियन बस्टर्ड) पक्ष्यासाठी अभयारण्य कोठे आहे? ➜ नान्नज (सोलापूर)
६. इतिहास – मराठा साम्राज्य
- ९०. महाराष्ट्र शासनाने स्वीकारलेली शिवाजी महाराजांची जन्मतारीख कोणती? ➜ १९ फेब्रुवारी १६३०
- ९१. शिवाजी महाराजांच्या आई-वडिलांची नावे काय? ➜ जिजाबाई व शहाजीराजे
- ९२. शिवराज्याभिषेक कधी झाला? ➜ ६ जून १६७४, रायगड
- ९३. शिवाजी महाराजांच्या मंत्रिमंडळाला काय म्हणत? ➜ अष्टप्रधान मंडळ (८ मंत्री)
- ९४. पुरंदरचा तह (१६६५) शिवाजी महाराज व कोणामध्ये झाला? ➜ मिर्झाराजे जयसिंह (मुघल सेनापती)
- ९५. शिवाजी महाराजांचे निधन कोठे व कधी झाले? ➜ रायगड, १६८०
- ९६. छत्रपती संभाजी महाराजांचे बलिदान कोठे झाले? ➜ तुळापूर-वढू (पुणे), १६८९
- ९७. छत्रपती राजाराम महाराजांनी कोणत्या किल्ल्यावरून लढा चालवला? ➜ जिंजी (तमिळनाडू)
- ९८. राजाराम महाराजांनंतर मुघलांविरुद्ध लढ्याचे नेतृत्व कोणी केले? ➜ महाराणी ताराबाई
- ९९. भट घराण्यातील पहिले पेशवे कोण? ➜ बाळाजी विश्वनाथ
- १००. पानिपतची तिसरी लढाई कधी व कोणामध्ये झाली? ➜ १४ जानेवारी १७६१ – मराठे (सदाशिवराव भाऊ) विरुद्ध अहमदशहा अब्दाली
- १०१. पहिले इंग्रज-मराठा युद्ध कोणत्या तहाने संपले? ➜ सालबाईचा तह (१७८२)
- १०२. दुसऱ्या बाजीरावाने इंग्रजांशी केलेला वसईचा तह कोणत्या वर्षी झाला? ➜ १८०२
- १०३. कोरेगाव (भीमा) ची लढाई कधी झाली? ➜ १ जानेवारी १८१८
- १०४. पेशवाई कोणत्या वर्षी संपली? ➜ १८१८
७. संत, साहित्य व समाजसुधारक
- १०५. ज्ञानेश्वरी (भावार्थदीपिका) कोणी, कोठे व कधी लिहिली? ➜ संत ज्ञानेश्वर, नेवासे (अहिल्यानगर), १२९०
- १०६. ज्ञानेश्वरी हा कोणत्या ग्रंथावरील भाष्य आहे? ➜ भगवद्गीता
- १०७. संत ज्ञानेश्वरांची समाधी कोठे आहे? ➜ आळंदी (पुणे)
- १०८. संत तुकाराम महाराजांचे गाव कोणते? ➜ देहू (पुणे)
- १०९. कोणत्या संतांचे अभंग शिखांच्या गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये आहेत? ➜ संत नामदेव
- ११०. “एकनाथी भागवत” कोणी लिहिले व ते कोठले? ➜ संत एकनाथ, पैठण
- १११. “दासबोध” व “मनाचे श्लोक” कोणी लिहिले? ➜ समर्थ रामदास स्वामी (समाधी – सज्जनगड, सातारा)
- ११२. महानुभाव पंथाची स्थापना कोणी केली? ➜ चक्रधर स्वामी
- ११३. मराठीतील पहिले चरित्र मानले जाणारे “लीळाचरित्र” कोणी लिहिले? ➜ म्हाइंभट
- ११४. आषाढी एकादशीला वारकरी कोणत्या तीर्थक्षेत्री जातात? ➜ पंढरपूर (विठ्ठल-रखुमाई)
- ११५. सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणी व कधी केली? ➜ महात्मा जोतिराव फुले, २४ सप्टेंबर १८७३
- ११६. “गुलामगिरी” व “शेतकऱ्याचा असूड” हे ग्रंथ कोणाचे? ➜ महात्मा जोतिराव फुले
- ११७. फुले दांपत्याने मुलींची पहिली शाळा कोठे व कधी सुरू केली? ➜ भिडेवाडा, पुणे – १८४८
- ११८. भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका म्हणून कोणाला ओळखले जाते? ➜ सावित्रीबाई फुले
- ११९. “शतपत्रे” कोणी लिहिली? ➜ लोकहितवादी (गोपाळ हरी देशमुख)
- १२०. मराठीतील पहिले वृत्तपत्र “दर्पण” कोणी व कधी सुरू केले? ➜ बाळशास्त्री जांभेकर, ६ जानेवारी १८३२ (म्हणून ६ जानेवारी – पत्रकार दिन)
- १२१. लोकमान्य टिळकांनी कोणती दोन वृत्तपत्रे चालवली? ➜ केसरी (मराठी) व मराठा (इंग्रजी)
- १२२. “केसरी”चे पहिले संपादक कोण होते? ➜ गोपाळ गणेश आगरकर
- १२३. महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांनी १९१६ मध्ये कोणते विद्यापीठ सुरू केले? ➜ महिला विद्यापीठ (आजचे SNDT महिला विद्यापीठ)
- १२४. राजर्षी शाहू महाराजांनी मागास वर्गांसाठी ५०% आरक्षणाचा आदेश कधी काढला? ➜ २६ जुलै १९०२ (कोल्हापूर संस्थान)
- १२५. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी महाडचा (चवदार तळे) सत्याग्रह कधी केला? ➜ २० मार्च १९२७
- १२६. डॉ. आंबेडकरांचा काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह कोठे झाला? ➜ नाशिक (१९३०)
- १२७. डॉ. आंबेडकरांनी धम्मदीक्षा कोठे व कधी घेतली? ➜ दीक्षाभूमी, नागपूर – १४ ऑक्टोबर १९५६
- १२८. डॉ. आंबेडकरांचे स्मारक “चैत्यभूमी” कोठे आहे? ➜ दादर, मुंबई
- १२९. “डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन” (१९०६) कोणी स्थापन केले? ➜ महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे
- १३०. रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना कोणी केली? ➜ कर्मवीर भाऊराव पाटील (१९१९)
- १३१. स्वच्छतेचा संदेश देणारे कोणते संत अमरावती विद्यापीठाच्या नावात आहेत? ➜ संत गाडगे बाबा
- १३२. “ग्रामगीता” कोणी लिहिली? ➜ राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज (नागपूर विद्यापीठ त्यांच्या नावाने)
- १३३. भूदान चळवळ कोणी सुरू केली? ➜ आचार्य विनोबा भावे (१९५१)
- १३४. “श्यामची आई” हे पुस्तक कोणी लिहिले? ➜ साने गुरुजी
८. स्वातंत्र्यलढा व संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ
- १३५. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे पहिले अधिवेशन कोठे झाले? ➜ मुंबई, डिसेंबर १८८५ (अध्यक्ष – व्योमेशचंद्र बॅनर्जी)
- १३६. ब्रिटिशांविरुद्ध सशस्त्र उठाव करणारे (१८७९) “आद्य क्रांतिकारक” कोण? ➜ वासुदेव बळवंत फडके
- १३७. पुण्यात १८९७ मध्ये रँडचा वध कोणी केला? ➜ चापेकर बंधू
- १३८. नाशिकचा कलेक्टर जॅक्सन याचा वध (१९०९) कोणी केला? ➜ अनंत कान्हेरे
- १३९. “अभिनव भारत” संघटनेचे संस्थापक कोण? ➜ स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर (जन्म – भगूर, नाशिक)
- १४०. महात्मा गांधींचा सेवाग्राम आश्रम कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ वर्धा (१९३६)
- १४१. “भारत छोडो” ठराव कोठे व कधी मंजूर झाला? ➜ गोवालिया टँक (आजचे ऑगस्ट क्रांती मैदान), मुंबई – ८ ऑगस्ट १९४२
- १४२. १९४२ च्या उठावासाठी प्रसिद्ध चिमूर कोणत्या जिल्ह्यात आहे? ➜ चंद्रपूर
- १४३. साताऱ्याचे “प्रतिसरकार” कोणी उभे केले? ➜ क्रांतिसिंह नाना पाटील
- १४४. मराठवाडा (हैदराबाद संस्थान) मुक्त कधी झाला? ➜ १७ सप्टेंबर १९४८ – मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन
- १४५. हैदराबाद मुक्ती संग्रामाचे नेतृत्व कोणी केले? ➜ स्वामी रामानंद तीर्थ
- १४६. नागपूर करार कधी झाला? ➜ २८ सप्टेंबर १९५३ (विदर्भ व मराठवाडा एकत्र मराठी राज्यात घेण्यासाठी)
- १४७. संयुक्त महाराष्ट्र समितीची स्थापना कधी व कोठे झाली? ➜ ६ फेब्रुवारी १९५६, पुणे
- १४८. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील हुतात्म्यांचे स्मारक कोठे आहे? ➜ हुतात्मा चौक (फ्लोरा फाउंटन), मुंबई – १०६ हुतात्मे
- १४९. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील “मराठा” वृत्तपत्राचे संपादक व प्रमुख नेते कोण? ➜ आचार्य प्र. के. अत्रे
- १५०. महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री कोण? ➜ यशवंतराव चव्हाण
९. राज्यव्यवस्था, प्रशासन व पंचायत राज
- १५१. महाराष्ट्र विधानसभेत किती सदस्य आहेत? ➜ २८८
- १५२. महाराष्ट्र विधान परिषदेत किती सदस्य आहेत? ➜ ७८
- १५३. महाराष्ट्रातून लोकसभेच्या किती जागा आहेत? ➜ ४८ (उत्तर प्रदेशानंतर सर्वाधिक)
- १५४. महाराष्ट्रातून राज्यसभेच्या किती जागा आहेत? ➜ १९
- १५५. मुंबई उच्च न्यायालयाची खंडपीठे कोठे आहेत? ➜ नागपूर, छ. संभाजीनगर (औरंगाबाद), पणजी (गोवा) व कोल्हापूर (१८ ऑगस्ट २०२५ पासून)
- १५६. महाराष्ट्रात त्रिस्तरीय पंचायत राज कोणत्या समितीच्या शिफारशीवरून आले? ➜ वसंतराव नाईक समिती (अंमलबजावणी १९६२)
- १५७. पंचायत राजचे तीन स्तर कोणते? ➜ ग्रामपंचायत (गाव), पंचायत समिती (तालुका), जिल्हा परिषद (जिल्हा)
- १५८. जिल्हा परिषदेचा प्रशासकीय प्रमुख कोण असतो? ➜ मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO)
- १५९. ग्रामपंचायतीचा प्रमुख कोण असतो? ➜ सरपंच
- १६०. जिल्ह्याचा महसूल प्रमुख कोण? ➜ जिल्हाधिकारी (कलेक्टर)
- १६१. गावपातळीवर महसूल व पोलीस कामात मदत करणारे दोन अधिकारी कोणते? ➜ तलाठी (महसूल) व पोलीस पाटील (पोलीस)
- १६२. पंचायत राजला घटनात्मक दर्जा देणारी घटनादुरुस्ती कोणती? ➜ ७३ वी घटनादुरुस्ती (१९९२)
१०. संस्कृती, सण, लोककला व पुरस्कार
- १६३. मराठी नववर्षाचा सण कोणता? ➜ गुढीपाडवा (चैत्र शुद्ध प्रतिपदा)
- १६४. बैलांचा सन्मान करणारा शेतकऱ्यांचा सण कोणता? ➜ पोळा
- १६५. सार्वजनिक गणेशोत्सव कोणी व कधी सुरू केला? ➜ लोकमान्य टिळक, १८९३
- १६६. ढोलकीच्या तालावर सादर होणारा महाराष्ट्राचा लोकनृत्य प्रकार कोणता? ➜ लावणी
- १६७. शूरवीरांच्या पराक्रमाचे गायन करणाऱ्या काव्यप्रकाराला काय म्हणतात? ➜ पोवाडा (गाणारा – शाहीर)
- १६८. कोकणातील (सिंधुदुर्ग) प्रसिद्ध लोकनाट्य प्रकार कोणता? ➜ दशावतार
- १६९. पूर्व विदर्भातील (गोंदिया, भंडारा, चंद्रपूर, गडचिरोली) लोकनाट्य प्रकार कोणता? ➜ झाडीपट्टी रंगभूमी
- १७०. वारली चित्रकला प्रामुख्याने कोणत्या जिल्ह्यातील आदिवासींची आहे? ➜ पालघर (पूर्वीचा ठाणे जिल्हा)
- १७१. पैठणी साडी कोणत्या गावाच्या नावाने ओळखली जाते? ➜ पैठण (छ. संभाजीनगर); येवला (नाशिक) येथेही विणकाम
- १७२. महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार कोणता? ➜ महाराष्ट्र भूषण (पहिले मानकरी – पु. ल. देशपांडे, १९९६)
- १७३. ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळवणारे पहिले मराठी साहित्यिक कोण? ➜ वि. स. खांडेकर (“ययाति”, १९७४); नंतर कुसुमाग्रज, विंदा करंदीकर, भालचंद्र नेमाडे
- १७४. पहिले मराठी साहित्य संमेलन कोठे व कधी झाले? ➜ पुणे, १८७८ (अध्यक्ष – न्या. महादेव गोविंद रानडे)
- १७५. भारतातील पहिला पूर्ण लांबीचा चित्रपट “राजा हरिश्चंद्र” (१९१३) कोणी बनवला? ➜ दादासाहेब फाळके (जन्म – त्र्यंबक, नाशिक)
- १७६. पहिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सुवर्णपदक, १९५४) मिळवणारा मराठी चित्रपट कोणता? ➜ श्यामची आई
११. अर्थव्यवस्था, उद्योग व शेती
- १७७. आशियातील पहिला सहकारी साखर कारखाना कोणता? ➜ प्रवरा सहकारी साखर कारखाना, लोणी (अहिल्यानगर), १९५०-५१
- १७८. रोजगार हमी कायदा करणारे देशातील पहिले राज्य कोणते? ➜ महाराष्ट्र – रोजगार हमी कायदा १९७७ (या योजनेचे जनक – वि. स. पागे)
- १७९. महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळाची (MIDC) स्थापना कधी झाली? ➜ १ ऑगस्ट १९६२
- १८०. आशियातील सर्वात मोठी कांदा बाजारपेठ कोठे आहे? ➜ लासलगाव (नाशिक)
- १८१. “महाराष्ट्राचे मँचेस्टर” म्हणून कोणते शहर ओळखले जाते? ➜ इचलकरंजी (कोल्हापूर) – यंत्रमाग उद्योग
- १८२. देशातील पहिले व्यावसायिक अणुऊर्जा केंद्र कोठे आहे? ➜ तारापूर (पालघर)
- १८३. कापसासाठी उपयुक्त काळी (रेगूर) माती कोणत्या खडकापासून तयार होते? ➜ बेसॉल्ट
- १८४. कोकणात प्रामुख्याने कोणती माती आढळते? ➜ जांभी (लॅटेराइट) माती
- १८५. नागपूर कोणत्या फळासाठी प्रसिद्ध आहे? ➜ संत्री
- १८६. भंडारा-गोंदिया भागातील प्रमुख पीक कोणते? ➜ भात (धान)
- १८७. महाराष्ट्रातील चार कृषी विद्यापीठे कोठे आहेत? ➜ राहुरी, अकोला, परभणी, दापोली
- १८८. भारतातील पहिली रेल्वे कोणत्या स्थानकांदरम्यान धावली? ➜ बोरीबंदर (मुंबई) ते ठाणे – १६ एप्रिल १८५३
- १८९. मुंबई-नागपूर समृद्धी महामार्गाची लांबी किती आहे? ➜ सुमारे ७०१ कि.मी.
- १९०. मुंबई ट्रान्स हार्बर लिंक (अटल सेतू) कोणत्या दोन भागांना जोडतो? ➜ शिवडी (मुंबई) ते न्हावा शेवा (नवी मुंबई) – सुमारे २१.८ कि.मी.
- १९१. आशियातील सर्वात जुना शेअर बाजार कोणता? ➜ मुंबई शेअर बाजार (BSE), १८७५
१२. भारत – पोलीस भरतीसाठी महत्त्वाचे सामान्य ज्ञान
- १९२. भारतीय राज्यघटना कधी स्वीकारली गेली व कधी अमलात आली? ➜ २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी स्वीकारली; २६ जानेवारी १९५० पासून अमलात
- १९३. राज्यघटनेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष कोण होते? ➜ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
- १९४. अस्पृश्यता नष्ट करणारे घटनेचे कलम कोणते? ➜ कलम १७
- १९५. जीविताचा व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा हक्क कोणत्या कलमात आहे? ➜ कलम २१
- १९६. डॉ. आंबेडकरांनी घटनेचा “आत्मा” म्हटलेले घटनात्मक उपायांचे कलम कोणते? ➜ कलम ३२
- १९७. मूलभूत कर्तव्ये घटनेच्या कोणत्या कलमात आहेत? ➜ कलम ५१ अ (४२ वी घटनादुरुस्ती, १९७६)
- १९८. “पोलीस” हा विषय घटनेच्या कोणत्या सूचीत आहे? ➜ राज्य सूची
- १९९. मतदानाचे वय २१ वरून १८ कोणत्या घटनादुरुस्तीने झाले? ➜ ६१ वी घटनादुरुस्ती
- २००. १ जुलै २०२४ पासून भारतीय दंड संहितेची (IPC) जागा कोणत्या कायद्याने घेतली? ➜ भारतीय न्याय संहिता (BNS)
- २०१. फौजदारी प्रक्रिया संहितेची (CrPC) जागा कोणत्या कायद्याने घेतली? ➜ भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता (BNSS)
- २०२. भारतीय पुरावा कायद्याची जागा कोणत्या कायद्याने घेतली? ➜ भारतीय साक्ष्य अधिनियम (BSA)
- २०३. पोलीस, अग्निशमन व रुग्णवाहिकेसाठी देशभर एकच आपत्कालीन क्रमांक कोणता? ➜ ११२
- २०४. सायबर फसवणुकीची तक्रार करण्यासाठी राष्ट्रीय हेल्पलाइन क्रमांक कोणता? ➜ १९३०
- २०५. महाराष्ट्र पोलिसांचे ब्रीदवाक्य काय? ➜ सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय
- २०६. महाराष्ट्र पोलीस स्थापना (रेझिंग) दिन कधी साजरा होतो? ➜ २ जानेवारी
- २०७. महाराष्ट्र पोलीस अकादमी कोठे आहे? ➜ नाशिक
- २०८. देशभर पोलीस स्मृतिदिन कधी पाळला जातो? ➜ २१ ऑक्टोबर
- २०९. भारताचे राष्ट्रगीत गाण्यासाठी किती वेळ लागतो? ➜ सुमारे ५२ सेकंद
- २१०. राष्ट्रीय चिन्हाखाली लिहिलेले “सत्यमेव जयते” कोणत्या ग्रंथातून घेतले आहे? ➜ मुंडक उपनिषद
- २११. भारतात सध्या किती राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश आहेत? ➜ २८ राज्ये व ८ केंद्रशासित प्रदेश
सराव प्रश्न (उत्तरांसह)
Q1. गोंदिया जिल्ह्याची निर्मिती कोणत्या जिल्ह्यातून झाली?
- (A) नागपूर
- (B) भंडारा
- (C) चंद्रपूर
- (D) वर्धा
उत्तर: (B) भंडारा.
Q2. महाराष्ट्रातील पहिले रामसर स्थळ कोणते?
- (A) लोणार सरोवर
- (B) ठाणे खाडी
- (C) नांदूर मध्यमेश्वर
- (D) उजनी जलाशय
उत्तर: (C) नांदूर मध्यमेश्वर.
Q3. नवेगाव राष्ट्रीय उद्यान कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
- (A) गोंदिया
- (B) गडचिरोली
- (C) अमरावती
- (D) यवतमाळ
उत्तर: (A) गोंदिया.
Q4. सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
- (A) १८४८
- (B) १८६७
- (C) १८७३
- (D) १९०६
उत्तर: (C) १८७३.
Q5. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील हुतात्म्यांचे स्मारक कोणते?
- (A) गेटवे ऑफ इंडिया
- (B) हुतात्मा चौक
- (C) चैत्यभूमी
- (D) ऑगस्ट क्रांती मैदान
उत्तर: (B) हुतात्मा चौक.
Q6. महाराष्ट्र विधान परिषदेची सदस्यसंख्या किती?
- (A) २८८
- (B) ४८
- (C) १९
- (D) ७८
उत्तर: (D) ७८.
Q7. झाडीपट्टी रंगभूमी कोणत्या भागाशी जोडलेली आहे?
- (A) कोकण
- (B) पूर्व विदर्भ
- (C) मराठवाडा
- (D) खानदेश
उत्तर: (B) पूर्व विदर्भ.
Q8. आशियातील पहिला सहकारी साखर कारखाना कोठे सुरू झाला?
- (A) लोणी (प्रवरा)
- (B) बारामती
- (C) कोल्हापूर
- (D) सांगली
उत्तर: (A) लोणी (प्रवरा).
Q9. महाराष्ट्र पोलीस स्थापना दिन कोणता?
- (A) २१ ऑक्टोबर
- (B) १ मे
- (C) २ जानेवारी
- (D) २६ जानेवारी
उत्तर: (C) २ जानेवारी.
Q10. भारतीय न्याय संहितेने (BNS) कोणत्या कायद्याची जागा घेतली?
- (A) CrPC
- (B) भारतीय पुरावा कायदा
- (C) IPC
- (D) IT कायदा
उत्तर: (C) IPC.
अभ्यास कसा करावा
- रोज एक विभाग वाचा आणि उत्तर झाकून स्वतःला प्रश्न विचारा.
- आपल्या जिल्ह्याची माहिती (विभाग, नद्या, अभयारण्ये, लोककला) पक्की करा – असे प्रश्न हमखास येतात.
- मुख्यमंत्री, राज्यपाल, पुरस्कार विजेते अशी बदलणारी माहिती परीक्षेपूर्वी अधिकृत संकेतस्थळावर तपासा; रोजच्या चालू घडामोडींसाठी आमचे “पोलीस भरती चालू घडामोडी” पान पाहा.
स्रोत
माहिती तपासण्यासाठी वापरलेले मुख्य स्रोत (२७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पाहिले): महाराष्ट्र शासन संकेतस्थळे (maharashtra.gov.in, ग्रामविकास विभाग – अहिल्यानगर नामांतर अधिसूचना दि. १३.०३.२०२५, जिल्हा संकेतस्थळे), महाराष्ट्र विधिमंडळ, मुंबई उच्च न्यायालय, महाराष्ट्र पोलीस व महाराष्ट्र पोलीस अकादमी, पत्र सूचना कार्यालय (PIB), पंतप्रधान कार्यालय, UNESCO जागतिक वारसा यादी, MMRDA. सर्व मजकूर आमच्या स्वतःच्या शब्दांत आहे.