निबंधाचे मुद्दे
- शेतकरी – देशाचा पोशिंदा
- शेतकऱ्याचा कष्टमय दिनक्रम
- शेतीचे बदलते ऋतुचक्र – पेरणी ते कापणी
- शेतकऱ्यासमोरील अडचणी – पाऊस, कर्ज, बाजारभाव
- आधुनिक शेती आणि नवे तंत्रज्ञान
- शेतकऱ्याप्रति आपले कर्तव्य
- समारोप – शेतकरी सुखी तर देश सुखी
निबंध
आपल्या ताटात येणारी भाकरी, भात, डाळ, भाजी आणि फळे ही सगळी कोणाच्या कष्टाने आपल्यापर्यंत पोहोचतात, याचा आपण कधी विचार करतो का? या प्रश्नाचे उत्तर आहे – शेतकरी. संपूर्ण देशाचे पोट भरणारा शेतकरी खऱ्या अर्थाने देशाचा पोशिंदा आहे. भारत हा कृषिप्रधान देश आहे आणि आजही मोठ्या प्रमाणात लोक शेतीवर अवलंबून आहेत.
शेतकऱ्याचा दिवस सूर्य उगवण्याआधीच सुरू होतो. पहाटे उठून तो गुरांना चारा-पाणी देतो आणि मग शेताकडे निघतो. ऊन असो, पाऊस असो किंवा कडाक्याची थंडी, तो दिवसभर शेतात राबतो. कधी नांगरणी, कधी पेरणी, कधी खुरपणी तर कधी पिकांना पाणी देणे – त्याच्या कामाला कधीच सुट्टी नसते.
शेतीचे काम ऋतूंबरोबर चालते. पावसाळ्याची चाहूल लागताच शेतकरी आकाशाकडे डोळे लावून बसतो. पहिला पाऊस पडला की तो आनंदाने पेरणी करतो. हिरवीगार पिके डोलू लागली की त्याचे मन भरून येते. शेवटी कापणीच्या वेळी घरात धान्य आले की त्याच्या कष्टाचे सार्थक होते. शेतकऱ्याचे सुख-दुःख पूर्णपणे निसर्गावर अवलंबून असते.
परंतु शेतकऱ्याचे जीवन सोपे नाही. कधी पाऊस वेळेवर येत नाही, तर कधी अतिवृष्टीमुळे उभे पीक वाहून जाते. कधी गारपीट होते, तर कधी पिकांवर कीड पडते. बियाणे, खते आणि औजारे यांसाठी त्याला खर्च करावा लागतो, आणि अनेकदा त्यासाठी कर्ज काढावे लागते. एवढे करूनही पिकाला योग्य भाव मिळेलच याची खात्री नसते. अशा वेळी शेतकऱ्याची अवस्था खूप कठीण होते.
आज शेतीत नवे बदल होत आहेत. ठिबक सिंचन, तुषार सिंचन, यंत्रांचा वापर, सुधारित बियाणे आणि सेंद्रिय शेती यांमुळे कमी पाण्यात जास्त उत्पादन घेणे शक्य होत आहे. मोबाईलवरून हवामानाचा अंदाज आणि बाजारभावाची माहिती मिळू लागली आहे. शिक्षण आणि तंत्रज्ञानाची जोड मिळाल्यास शेती अधिक फायदेशीर होऊ शकते.
शेतकरी केवळ अन्नधान्यच पिकवत नाही, तर तो अनेक उद्योगांनाही कच्चा माल पुरवतो. कापसापासून कपडे बनतात, उसापासून साखर तयार होते, तेलबियांपासून खाद्यतेल मिळते. शेतीबरोबरच अनेक शेतकरी दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन आणि फळबागा यांसारखे जोडधंदेही करतात. त्यामुळे गावांमध्ये रोजगार निर्माण होतो. पोळा यांसारखे सण शेतकरी आपल्या बैलांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी साजरे करतो. यावरून शेतकरी आणि निसर्ग, शेतकरी आणि जनावरे यांच्यातील जिव्हाळ्याचे नाते दिसून येते.
शेतकऱ्याबद्दल आपल्या मनात कृतज्ञता असली पाहिजे. आपण अन्नाची नासाडी करू नये, कारण प्रत्येक दाण्यामागे शेतकऱ्याचे कष्ट असतात. शेतकऱ्याच्या मुलांना शिक्षणाच्या संधी मिळाव्यात, त्याच्या मालाला योग्य किंमत मिळावी, यासाठी समाजाने एकत्र येऊन प्रयत्न केले पाहिजेत.
शेतकरी हा देशाचा कणा आहे. तो राबतो म्हणून आपण निश्चिंत जेवतो. शेतकरी सुखी झाला तरच देश खऱ्या अर्थाने सुखी आणि समृद्ध होईल. म्हणूनच त्याच्या कष्टांचा आदर करणे हे आपल्या प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे.
१० ओळींचा निबंध
- शेतकरी आपल्या सर्वांसाठी अन्न पिकवतो.
- म्हणून शेतकऱ्याला देशाचा पोशिंदा म्हणतात.
- भारत हा कृषिप्रधान देश आहे.
- शेतकरी पहाटेपासून संध्याकाळपर्यंत शेतात कष्ट करतो.
- ऊन, पाऊस आणि थंडी यांची तो पर्वा करत नाही.
- शेतीसाठी त्याला पावसावर अवलंबून राहावे लागते.
- दुष्काळ, अतिवृष्टी आणि कीड यांमुळे त्याचे नुकसान होते.
- ठिबक सिंचन आणि नवे तंत्रज्ञान शेतीला मदत करत आहे.
- आपण अन्नाचा एक दाणाही वाया घालवू नये.
- शेतकरी सुखी तर देश सुखी.
निबंध लिहिताना लक्षात ठेवा
- शेतकऱ्याच्या दिनक्रमाचे आणि ऋतूप्रमाणे बदलणाऱ्या कामांचे वर्णन केल्यास निबंध जिवंत होतो.
- अडचणी लिहिताना भावनिक पण संतुलित भाषा वापरा; कोणतेही आकडे स्वतःहून लिहू नका.
- 'पोशिंदा', 'कृषिप्रधान', 'काळ्या आईची सेवा', 'घाम गाळणे' असे शब्द-वाक्प्रचार योग्य ठिकाणी वापरा.
- "प्रत्येक दाण्यामागे शेतकऱ्याचे कष्ट असतात" अशी स्वतःची ओळ शेवटी वापरल्यास समारोप प्रभावी होतो.