निबंधाचे मुद्दे
- स्वच्छतेचे जीवनातील महत्त्व
- स्वच्छ भारत अभियानाची सुरुवात – २ ऑक्टोबर २०१४
- अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे
- अस्वच्छतेमुळे होणारे आजार आणि नुकसान
- नागरिक आणि विद्यार्थ्यांचा सहभाग
- स्वच्छता ही रोजची सवय व्हावी
- समारोप – स्वच्छ देश, निरोगी देश
निबंध
स्वच्छ घर, स्वच्छ अंगण आणि स्वच्छ परिसर पाहिला की मन आपोआप प्रसन्न होते. स्वच्छता ही केवळ दिसण्याची गोष्ट नाही, तर ती आपल्या आरोग्याशी आणि आनंदाशी जोडलेली आहे. ज्या ठिकाणी स्वच्छता असते, तिथे आजार कमी असतात आणि लोकांचे जीवन अधिक सुखी असते.
आपल्या देशात स्वच्छतेबद्दल जागृती निर्माण करण्यासाठी २ ऑक्टोबर २०१४ रोजी, महात्मा गांधी यांच्या जयंतीदिनी, 'स्वच्छ भारत अभियान' सुरू करण्यात आले. गांधीजींनी आयुष्यभर स्वच्छतेचा आग्रह धरला होता, म्हणून त्यांच्या जयंतीचा दिवस या अभियानासाठी निवडला गेला. या अभियानात देशभरातील नागरिक, शाळा, कार्यालये आणि गावे सहभागी झाली.
या अभियानाचे मुख्य उद्दिष्ट देशातील गावे आणि शहरे स्वच्छ ठेवणे हे आहे. उघड्यावर शौचास जाण्याची सवय बंद व्हावी म्हणून घरोघरी शौचालये बांधण्यावर भर देण्यात आला. रस्ते, बाजार, रेल्वे स्थानके आणि सार्वजनिक ठिकाणे स्वच्छ ठेवणे, कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आणि लोकांच्या मनात स्वच्छतेची सवय रुजवणे ही देखील या अभियानाची महत्त्वाची उद्दिष्टे आहेत.
अस्वच्छतेचे परिणाम खूप गंभीर असतात. उघड्यावर साचलेल्या कचऱ्यावर माश्या आणि डास वाढतात. साचलेल्या पाण्यामुळे मलेरिया, डेंग्यूसारखे आजार पसरतात. दूषित पाण्यामुळे पोटाचे विकार होतात. अस्वच्छ परिसरामुळे गावाचे आणि शहराचे सौंदर्यही कमी होते. आजारपणामुळे लोकांचा वेळ आणि पैसा दोन्ही वाया जातात.
स्वच्छ भारताचे स्वप्न केवळ सरकारच्या प्रयत्नांनी पूर्ण होणार नाही; त्यासाठी प्रत्येक नागरिकाचा सहभाग आवश्यक आहे. आपण रस्त्यावर कचरा टाकू नये, तो कचराकुंडीतच टाकावा. ओला आणि सुका कचरा वेगळा ठेवावा. सार्वजनिक ठिकाणी थुंकू नये. विद्यार्थी शाळेचा वर्ग, मैदान आणि परिसर स्वच्छ ठेवू शकतात. घरी आणि शेजारी स्वच्छतेचा संदेश पोहोचवू शकतात. जेवणापूर्वी आणि शौचालयाच्या वापरानंतर साबणाने हात धुणे ही सवयसुद्धा स्वच्छतेचाच भाग आहे.
कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन हा स्वच्छतेचा महत्त्वाचा भाग आहे. ओल्या कचऱ्यापासून, म्हणजे भाजीची साले, उरलेले अन्न, पालापाचोळा यांपासून घरच्या घरी कंपोस्ट खत तयार करता येते आणि ते बागेतील झाडांसाठी उपयोगी पडते. सुका कचरा, जसे कागद, प्लास्टिक, काच आणि धातू, वेगळा ठेवला तर त्याचा पुनर्वापर करता येतो. एकदाच वापरून फेकून देण्याच्या प्लास्टिकचा वापर कमी केला, तर कचऱ्याचे प्रमाणही कमी होईल. अशा प्रकारे कचरा ही समस्या न राहता तो एक उपयोगी साधन बनू शकतो.
स्वच्छता ही एका दिवसाची मोहीम नसून ती रोजची सवय व्हायला हवी. एखाद्या दिवशी झाडू हातात घेऊन फोटो काढणे पुरेसे नाही; रोज आपला परिसर स्वच्छ ठेवणे हीच खरी देशसेवा आहे. आपले घर आपण जसे स्वच्छ ठेवतो, तसाच आपला देशही आपले घरच आहे, ही भावना मनात रुजली पाहिजे.
स्वच्छ देश हा निरोगी देश असतो आणि निरोगी देशच प्रगती करू शकतो. चला, आपण सर्वजण मिळून "माझा परिसर, माझी जबाबदारी" हा संकल्प करूया आणि भारताला खऱ्या अर्थाने स्वच्छ बनवूया.
१० ओळींचा निबंध
- स्वच्छता आपल्या आरोग्यासाठी खूप महत्त्वाची आहे.
- स्वच्छ भारत अभियान २ ऑक्टोबर २०१४ रोजी सुरू झाले.
- हा दिवस महात्मा गांधी यांचा जयंतीदिन आहे.
- देशातील गावे आणि शहरे स्वच्छ ठेवणे हे या अभियानाचे उद्दिष्ट आहे.
- घरोघरी शौचालये बांधण्यावर भर देण्यात आला.
- अस्वच्छतेमुळे डास, माश्या आणि आजार वाढतात.
- आपण कचरा नेहमी कचराकुंडीतच टाकला पाहिजे.
- ओला आणि सुका कचरा वेगळा ठेवावा.
- जेवणापूर्वी साबणाने हात धुवावेत.
- स्वच्छ भारत घडवणे ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.
निबंध लिहिताना लक्षात ठेवा
- अभियानाची सुरुवात (२ ऑक्टोबर २०१४, गांधी जयंती) अचूक लिहा; इतर आकडे किंवा दावे स्वतःहून लिहू नका.
- अभियानाची उद्दिष्टे, अस्वच्छतेचे परिणाम आणि आपला सहभाग असे वेगवेगळे परिच्छेद करा.
- "माझा परिसर, माझी जबाबदारी" किंवा "स्वच्छ देश, निरोगी देश" अशा स्वतःच्या घोषवाक्यांनी निबंधाचा शेवट करा.
- शाळेत झालेल्या एखाद्या स्वच्छता मोहिमेचा स्वतःचा अनुभव लिहिल्यास निबंध अधिक जिवंत वाटतो.