निबंधाचे मुद्दे
- प्रस्तावना – हाताला काम नसणे ही मोठी वेदना
- बेरोजगारीचा अर्थ आणि प्रकार
- कारणे – लोकसंख्या, कौशल्याचा अभाव, केवळ पदवीकेंद्री शिक्षण
- ग्रामीण भागातील हंगामी व छुपी बेरोजगारी
- परिणाम – आर्थिक, मानसिक व सामाजिक
- उपाय – कौशल्य शिक्षण, स्वयंरोजगार, लघुउद्योग
- समारोप – नोकरी मागणारे नव्हे, नोकरी देणारे बना
निबंध
"शिकून सवरून घरीच बसलाय" हे वाक्य आज अनेक घरांत ऐकू येते. पदवी हातात आहे, काम करण्याची तयारी आहे; पण हाताला काम नाही, ही वेदना फार मोठी असते. बेरोजगारी ही आज आपल्या देशासमोरील सर्वांत गंभीर समस्यांपैकी एक आहे.
काम करण्याची इच्छा आणि क्षमता असूनही ज्या व्यक्तीला योग्य काम मिळत नाही, ती व्यक्ती बेरोजगार समजली जाते. बेरोजगारीचे अनेक प्रकार दिसतात. शिक्षण घेऊनही नोकरी न मिळणे ही सुशिक्षित बेरोजगारी. शेतीत वर्षातील काही महिनेच काम असते, उरलेला काळ हाताला काम नसते, ही हंगामी बेरोजगारी. एखाद्या लहान शेतावर गरजेपेक्षा जास्त लोक काम करतात, त्यांपैकी काही जण नसले तरी उत्पादन कमी होत नाही; ही छुपी बेरोजगारी होय.
या समस्येची कारणे अनेक आहेत. वाढती लोकसंख्या हे पहिले कारण आहे; दरवर्षी कामाच्या शोधात असणाऱ्यांची संख्या वाढते, पण त्या प्रमाणात रोजगार निर्माण होत नाही. आपल्या शिक्षणपद्धतीत पुस्तकी ज्ञानावर भर अधिक असून प्रत्यक्ष कौशल्याकडे दुर्लक्ष होते. त्यामुळे उद्योगांना हवे असलेले कुशल मनुष्यबळ आणि उपलब्ध पदवीधर यांच्यात मोठी तफावत दिसते. अनेक तरुण केवळ सरकारी नोकरीची वाट पाहत वर्षे घालवतात. ग्रामीण भागात उद्योगधंदे कमी असल्याने लोकांना शहरांकडे धाव घ्यावी लागते.
बेरोजगारीचे परिणाम फार दूरगामी असतात. कुटुंबाचे उत्पन्न घटते आणि गरिबी वाढते. सतत अपयश आल्याने तरुणांमध्ये निराशा, न्यूनगंड आणि ताणतणाव वाढतो. काही तरुण चुकीच्या मार्गाकडे वळण्याची भीती असते. देशातील तरुणांची ऊर्जा, जी प्रगतीसाठी वापरली जायला हवी, ती वाया जाते. याचा फटका देशाच्या अर्थव्यवस्थेलाही बसतो.
ही समस्या सोडवण्यासाठी सर्व पातळ्यांवर प्रयत्न व्हायला हवेत. शिक्षणाला कौशल्याची जोड दिली पाहिजे. शाळा-महाविद्यालयांत संगणक, तांत्रिक कामे, शेतीपूरक व्यवसाय यांचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण मिळायला हवे. आयटीआय, पदविका अभ्यासक्रम आणि उद्योगांतील प्रशिक्षणार्थी योजना यांचा तरुणांनी लाभ घ्यावा. गावपातळीवर दुग्धव्यवसाय, अन्नप्रक्रिया, कुक्कुटपालन, हस्तकला यांसारखे लघुउद्योग वाढले तर स्थलांतर कमी होईल. बँकांनी नव्या उद्योजकांना सहज कर्ज द्यावे आणि मार्गदर्शन करावे.
तरुणांनीही आपली मानसिकता बदलायला हवी. कोणतेही काम लहान किंवा हलके नसते. डिजिटल युगात ऑनलाइन व्यवसाय, सेवा क्षेत्र आणि नवनवीन कल्पनांना मोठा वाव आहे. सतत नवे शिकत राहणे, हीच आजच्या काळातील खरी शिदोरी आहे.
बेरोजगारी हे मोठे आव्हान असले तरी अजिंक्य नाही. सरकार, शिक्षणसंस्था, उद्योग आणि तरुण यांनी हातात हात घालून काम केले, तर प्रत्येक हाताला काम मिळेल. आजच्या तरुणांनी नोकरी मागणारे न राहता नोकरी देणारे बनावे, तेव्हाच या समस्येवर खरी मात होईल.
१० ओळींचा निबंध
- काम करण्याची इच्छा असूनही काम न मिळणे म्हणजे बेरोजगारी.
- बेरोजगारी ही आपल्या देशातील मोठी समस्या आहे.
- वाढती लोकसंख्या हे बेरोजगारीचे मोठे कारण आहे.
- केवळ पुस्तकी शिक्षणामुळे अनेकांकडे कौशल्य नसते.
- खेड्यांत उद्योग कमी असल्याने लोक शहरांकडे जातात.
- बेरोजगारीमुळे गरिबी आणि निराशा वाढते.
- शिक्षणाबरोबर कौशल्य प्रशिक्षण मिळायला हवे.
- गावांत लघुउद्योग वाढायला हवेत.
- कोणतेही काम लहान नसते, हे तरुणांनी लक्षात ठेवावे.
- तरुणांनी नोकरी देणारे उद्योजक बनावे.
निबंध लिहिताना लक्षात ठेवा
- "समस्या व उपाय" प्रकारच्या निबंधात अर्थ, प्रकार, कारणे, परिणाम आणि उपाय असा स्पष्ट क्रम ठेवा.
- सुशिक्षित, हंगामी आणि छुपी बेरोजगारी यांची सोपी उदाहरणे दिल्यास उत्तर उठावदार होते.
- कोणत्याही सरकारवर टीका किंवा राजकीय मत टाळा; उपाय सकारात्मक भाषेत मांडा.
- स्वतःचे वाक्य वापरा, उदा. "पदवी दार उघडते, पण कौशल्य त्या दारातून आत नेते."