बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २) रसायनशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २७ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. पॉलिंग श्रेणीवर (Pauling scale) सर्वाधिक विद्युतऋणता (electronegativity) असलेले मूलद्रव्य कोणते?

   धडा २: Periodic Properties

   • अफ्लोरिन
   • बऑक्सिजन
   • कक्लोरिन
   • डनायट्रोजन
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. फ्लोरिन
   लहान आकार व जास्त प्रभावी केंद्रकीय प्रभारामुळे फ्लोरिन हे सर्वाधिक विद्युतऋण मूलद्रव्य आहे (पॉलिंग मूल्य सुमारे 4.0).

2. खोलीच्या तापमानाला पाणी (H₂O) द्रव असते, तर H₂S वायू असतो. याचे मुख्य कारण कोणते?

   धडा ४: Metallic Bonding and Hydrogen Bonding

   • अH₂O चे रेणुवस्तुमान जास्त आहे
   • बH₂S मध्ये हायड्रोजन बंध आहेत
   • कH₂O मधील आंतररेण्वीय हायड्रोजन बंध (intermolecular hydrogen bonding)
   • डH₂O मधील धात्विक बंध
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. H₂O मधील आंतररेण्वीय हायड्रोजन बंध (intermolecular hydrogen bonding)
   ऑक्सिजन जास्त विद्युतऋण असल्याने पाण्याच्या रेणूंमध्ये आंतररेण्वीय हायड्रोजन बंध तयार होतात; सल्फरमुळे असे बंध होत नाहीत, म्हणून H₂S वायू असतो.

3. लिथियमचा कोणत्या मूलद्रव्याशी कर्णीय संबंध (diagonal relationship) आहे?

   धडा ५: s-Block and p-Block Elements

   • असोडियम
   • बमॅग्नेशियम
   • कबेरिलियम
   • डअ‍ॅल्युमिनियम
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. मॅग्नेशियम
   लिथियम (गण 1, आवर्त 2) हा त्याच्या कर्णीय खालच्या उजव्या बाजूच्या मॅग्नेशियमशी (गण 2, आवर्त 3) समान आयनिक आकार व ध्रुवीकरण क्षमतेमुळे साम्य दाखवतो.

4. डायबोरेन (B₂H₆) रेणूमध्ये त्रिकेंद्री द्वि-इलेक्ट्रॉन (three-centre two-electron, banana) बंध किती असतात?

   धडा ६: Compounds of p-Block Elements

   • अचार
   • बएक
   • कसहा
   • डदोन
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. दोन
   डायबोरेनमध्ये चार अंत्य B–H बंध आणि दोन सेतू B–H–B बंध असतात; प्रत्येक सेतू बंध हा त्रिकेंद्री द्वि-इलेक्ट्रॉन (banana) बंध असतो.

5. खालीलपैकी कोणता कार्बोकॅटायन (carbocation) सर्वाधिक स्थिर आहे?

   धडा ८: Basic Concepts of Organic Chemistry

   • अCH₃⁺
   • बCH₃CH₂⁺
   • क(CH₃)₃C⁺
   • ड(CH₃)₂CH⁺
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. (CH₃)₃C⁺
   स्थिरतेचा क्रम 3° > 2° > 1° > मिथिल असा आहे; तृतीयक (CH₃)₃C⁺ तीन मिथिल गटांच्या +I परिणाम व अतिसंयुग्मनामुळे (hyperconjugation) सर्वाधिक स्थिर असतो.

6. असममित (chiral) कार्बनवर होणाऱ्या SN2 अभिक्रियेत तयार होणाऱ्या उत्पादनात काय आढळते?

   धडा १२: Alkyl and Aryl Halides

   • असंरचना कायम राहते (retention)
   • बसंरचनेचे व्युत्क्रमण (inversion of configuration)
   • कपूर्ण रेसिमीकरण
   • डकार्बन सांगाड्याच्या बंधांमध्ये कोणताही बदल नाही
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. संरचनेचे व्युत्क्रमण (inversion of configuration)
   SN2 मध्ये न्यूक्लिओफाइल निघून जाणाऱ्या गटाच्या विरुद्ध बाजूने एकाच टप्प्यात हल्ला करतो, म्हणून संरचना उलटते (वॉल्डेन व्युत्क्रमण).

7. ल्युकास चाचणीत (Lucas test: संहत HCl + निर्जल ZnCl₂) खोलीच्या तापमानाला कोणत्या प्रकारचे अल्कोहोल लगेच गढूळपणा देते?

   धडा १३: Alcohols, Phenols and Ethers

   • अप्राथमिक अल्कोहोल
   • बद्वितीयक अल्कोहोल
   • कमिथेनॉल
   • डतृतीयक अल्कोहोल
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. तृतीयक अल्कोहोल
   तृतीयक अल्कोहोलपासून स्थिर 3° कार्बोकॅटायन सर्वात जलद तयार होतो, म्हणून अविद्राव्य अल्किल क्लोराइड लगेच दिसते; द्वितीयकला काही मिनिटे लागतात आणि प्राथमिक खोलीच्या तापमानाला गढूळपणा देत नाही.

8. हेल–व्होलहार्ड–झेलिन्स्की (HVZ) अभिक्रियेत Br₂ व लाल फॉस्फरस वापरून α-हायड्रोजन असलेल्या कार्बॉक्सिलिक आम्लाचे रूपांतर कशात होते?

   धडा १५: Carboxylic Acids and Their Derivatives

   • अα-ब्रोमो कार्बॉक्सिलिक आम्ल
   • बआम्ल अ‍ॅनहायड्राइड
   • कप्राथमिक अल्कोहोल
   • डएस्टर
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. α-ब्रोमो कार्बॉक्सिलिक आम्ल
   HVZ अभिक्रियेत लाल P सह Br₂ आम्लाच्या α-हायड्रोजनच्या जागी ब्रोमिन आणतो आणि α-ब्रोमो आम्ल तयार होते.

9. वास्तविक वायूंसाठीच्या व्हॅन डर वाल्स समीकरणातील (van der Waals equation) स्थिरांक 'a' कशासाठी केलेली दुरुस्ती आहे?

   धडा १६: Gaseous State

   • अवायू रेणूंच्या मर्यादित आकारमानासाठी
   • बवायू रेणूंच्या वस्तुमानासाठी
   • कवायू रेणूंमधील आकर्षण बलांसाठी
   • डवायूच्या तापमानासाठी
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. वायू रेणूंमधील आकर्षण बलांसाठी
   'a' हा दाबाच्या पदातील आंतररेण्वीय आकर्षणासाठीची दुरुस्ती आहे; 'b' ही रेणूंनी व्यापलेल्या आकारमानासाठीची दुरुस्ती आहे.

10. द्रवाचे तापमान वाढवल्यास त्याच्या पृष्ठताणाचे (surface tension) काय होते?

    धडा १७: Liquid State

    • अतो वाढतो
    • बतो कमी होतो
    • कतो तेवढाच राहतो
    • डतो आधी कमी होतो, नंतर वाढतो
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: ब. तो कमी होतो
    तापमान वाढल्याने रेणूंची गतिज ऊर्जा वाढते आणि पृष्ठभागावरील आंतररेण्वीय ओढ कमी होते, म्हणून पृष्ठताण कमी होतो.

बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २): इतर विषयांचे MCQ

मागील दिवसांचे MCQ

• २६ ऑक्टोबर २०२६

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.