बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २) सूक्ष्मजीवशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
हंसाच्या मानेसारख्या वक्र मानेच्या फ्लास्कच्या (swan-neck flask) प्रयोगाने उत्स्फूर्त निर्मितीचा सिद्धांत (spontaneous generation) कोणी खोडून काढला?
धडा १: History and Scope of Microbiology
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. लुई पाश्चर (Louis Pasteur)
पाश्चर यांनी दाखवले की वक्र मानेत धुळीतील जंतू अडकल्यामुळे उकळलेला रस्सा सूक्ष्मजीवविरहित राहतो.ॲनाबिना (Anabaena) व नॉस्टॉक (Nostoc) सारख्या तंतुमय सायनोबॅक्टेरियांमध्ये (cyanobacteria) हेटेरोसिस्टचे (heterocyst) मुख्य कार्य कोणते?
धडा ३: Actinomycetes and Cyanobacteria
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. नायट्रोजन स्थिरीकरण (nitrogen fixation)
हेटेरोसिस्ट या जाड भित्तिकेच्या पेशींत ऑक्सिजन तयार करणारी प्रकाशप्रणाली-II नसते, त्यामुळे नायट्रोजिनेज विकराला ऑक्सिजनविरहित जागा मिळून नायट्रोजन स्थिर होतो.इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शक (electron microscope) प्रकाशीय सूक्ष्मदर्शकापेक्षा खूप बारीक तपशील दाखवू शकतो, कारण त्यात वापरला जातो:
धडा ४: Microscopy
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. इलेक्ट्रॉनचा झोत, ज्याची तरंगलांबी दृश्य प्रकाशापेक्षा खूप कमी असते
विभेदन क्षमता (resolution) तरंगलांबीवर अवलंबून असते; इलेक्ट्रॉनची तरंगलांबी प्रकाशापेक्षा खूप कमी असल्याने विषाणूंसारख्या अतिसूक्ष्म वस्तू दिसू शकतात.जीवाणूंच्या कशाभिकेचा (flagellum) तंतू (filament) कोणत्या प्रथिनाचा बनलेला असतो?
धडा ५: Structure of the Bacterial Cell
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. फ्लॅजेलिन (Flagellin)
जीवाणूंच्या कशाभिकेचा तंतू फ्लॅजेलिन प्रथिनाच्या उपघटकांपासून बनतो; ट्युब्युलिन दृश्यकेंद्रकी पेशींच्या कशाभिकेत (सूक्ष्मनलिका) असते.जीवाणूंच्या अंतर्बीजाणूच्या (endospore) गाभ्यात (core) मोठ्या प्रमाणात असणारे कोणते संयुग त्याच्या उच्च उष्णता-प्रतिरोधाशी संबंधित आहे?
धडा ७: Bacterial Endospore and Sporulation
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. कॅल्शियम डायपिकोलिनेट (dipicolinic acid)
अंतर्बीजाणूच्या गाभ्यात कॅल्शियम डायपिकोलिनेट भरपूर असते; कमी पाण्यासोबत ते बीजाणूला अतिशय उष्णता-प्रतिरोधी बनवते.इबोला विषाणूसारख्या (Ebola virus) अतिशय धोकादायक, सहसा लस किंवा उपचार उपलब्ध नसलेल्या घटकांवर काम करण्यासाठी कोणती जैवसुरक्षा पातळी (biosafety level) लागते?
धडा १०: Laboratory Safety and Biosafety Levels
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. BSL-4
BSL-4 ही सर्वोच्च सुरक्षा पातळी आहे; इबोलासारख्या जीवघेण्या, सहज पसरणाऱ्या व नियमित उपचार नसलेल्या घटकांसाठी ती वापरली जाते.प्रथिनात (protein) लगतची अमिनो आम्ले (amino acids) एकमेकांना कोणत्या बंधाने जोडलेली असतात?
धडा ११: Chemical Basis of Microbiology: Biomolecules
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. पेप्टाइड बंध (peptide bonds)
एका अमिनो आम्लाचा कार्बोक्सिल गट पुढच्या अमिनो आम्लाच्या अमिनो गटाशी अभिक्रिया करून पाणी बाहेर पडते व पेप्टाइड बंध तयार होतो.बहुतेक खऱ्या कवकांची (fungi) पेशीभित्तिका मुख्यतः कशाची बनलेली असते?
धडा १६: General Characters of Fungi and Yeasts
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. कायटिन (chitin)
खऱ्या कवकांची पेशीभित्तिका कायटिनची (ग्लुकॅन्ससह) असते; पेप्टिडोग्लायकन व टायकोइक आम्ल जीवाणूंच्या भित्तिकेत, तर लिग्निन काष्ठीय वनस्पतींत असते.मानवातील हिवताप (malaria) कोणत्या आदिजीवामुळे (protozoan) होतो?
धडा १७: General Characters of Algae and Protozoa
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. प्लाझमोडियम (Plasmodium)
हिवताप प्लाझमोडियमच्या प्रजातींमुळे होतो; तो मादी ॲनॉफिलीस डासाच्या चाव्याने पसरतो.शिंबावंत (leguminous) वनस्पतींच्या मुळांवरील गाठींमध्ये राहून हवेतील नायट्रोजन स्थिर करणारा जीवाणू कोणता?
धडा १९: Beneficial and Harmful Activities of Microorganisms
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. रायझोबियम (Rhizobium)
रायझोबियम शिंबावंत वनस्पतींच्या मूळगाठींत सहजीवन करून हवेतील N₂ चे वनस्पतीला वापरता येईल अशा अमोनियात रूपांतर करतो.
बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २): इतर विषयांचे MCQ
मागील दिवसांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.