बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २) भौतिकशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २६ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. दोन शून्येतर सदिशांचा (vector) अदिश गुणाकार (scalar/dot product) शून्य असेल, तर त्यांच्यामधील कोन किती असतो?

   धडा २: Vectors: Scalar and Vector Products

   • अ0°
   • ब45°
   • क90°
   • ड180°
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. 90°
   A·B = AB cos θ; A व B शून्येतर असल्याने A·B = 0 फक्त cos θ = 0 म्हणजे θ = 90° असतानाच होतो.

2. सपाट जमिनीवर व हवेचा अवरोध नसताना, प्रक्षेपित वस्तूचा (projectile) क्षैतिज पल्ला (horizontal range) कोणत्या प्रक्षेपण कोनाला महत्तम असतो?

   धडा ३: Kinematics and Projectile Motion

   • अ30°
   • ब45°
   • क60°
   • ड90°
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 45°
   पल्ला R = u² sin 2θ / g; sin 2θ = 1 म्हणजे 2θ = 90°, θ = 45° असताना तो महत्तम होतो.

3. M वस्तुमान व R त्रिज्या असलेल्या पातळ एकसमान कड्याचे (ring), केंद्रातून जाणाऱ्या व प्रतलाला लंब असलेल्या अक्षाभोवती जडत्व आघूर्ण (moment of inertia) किती असते?

   धडा ६: Rotational Motion and Moment of Inertia

   • अ2MR²/5
   • बMR²/2
   • क2MR²/3
   • डMR²
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. MR²
   पातळ कड्याचा प्रत्येक कण या अक्षापासून समान अंतर R वर असतो, म्हणून I = ΣmR² = MR².

4. केप्लरचा दुसरा नियम (ग्रह समान काळात समान क्षेत्रफळ व्यापतो) हा कोणत्या राशीच्या अक्षय्यतेचा (conservation) थेट परिणाम आहे?

   धडा ७: Gravitation and Kepler's Laws

   • अरेषीय संवेग (linear momentum)
   • बवस्तुमान
   • ककोनीय संवेग (angular momentum)
   • डगतिज ऊर्जा
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. कोनीय संवेग (angular momentum)
   गुरुत्वीय बल केंद्रीय बल आहे, त्यामुळे सूर्याभोवती त्याचे टॉर्क शून्य; कोनीय संवेग स्थिर राहतो व क्षेत्रीय वेग L/2m स्थिर राहतो.

5. यंगच्या गुणांकाचे (Young's modulus) SI एकक कोणते?

   धडा ८: Elasticity

   • अN/m² (पास्कल)
   • बN
   • कN/m
   • डN·m
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. N/m² (पास्कल)
   यंगचा गुणांक = प्रतिबल (stress) / विकृती (strain); विकृतीला एकक नसते, म्हणून त्याचे एकक प्रतिबलाचे, N/m² (Pa) असते.

6. गतिज सिद्धांतानुसार (kinetic theory) वायूचे निरपेक्ष तापमान 4 पट केल्यास त्याचा वर्ग-माध्य-मूळ वेग (rms speed) किती होतो?

   धडा ११: Kinetic Theory of Gases

   • अ4 पट
   • ब2 पट
   • कनिम्मा
   • ड16 पट
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 2 पट
   v_rms = √(3RT/M) ∝ √T, म्हणून T चार पट केल्यास वेग √4 = 2 पट होतो.

7. एक कार्नो इंजिन (Carnot engine) 500 K तापमानाचा स्रोत व 300 K तापमानाचा सिंक यांच्या दरम्यान कार्य करते. त्याची कार्यक्षमता (efficiency) किती?

   धडा १३: Thermodynamics

   • अ40%
   • ब60%
   • क25%
   • ड66.7%
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. 40%
   η = 1 − T₂/T₁ = 1 − 300/500 = 1 − 0.6 = 0.4, म्हणजे 40%.

8. सरल आवर्त गतीतील (SHM) कण मध्य स्थितीतून (mean position) जाताना कोणती राशी महत्तम असते?

   धडा १५: Oscillations

   • अविस्थापन
   • बत्वरण
   • कवेग
   • डस्थितिज ऊर्जा
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. वेग
   मध्य स्थितीत x = 0, म्हणून त्वरण (−ω²x) व स्थितिज ऊर्जा शून्य असतात, तर वेग ω√(A² − x²) महत्तम (ωA) असतो.

9. प्रणोदित दोलनांमध्ये (forced oscillations) अनुनाद (resonance) केव्हा होतो?

   धडा १७: Damped and Forced Oscillations

   • अप्रणोदक वारंवारता प्रणालीच्या नैसर्गिक वारंवारतेइतकी (natural frequency) होते तेव्हा
   • बप्रणोदक बल शून्य होते तेव्हा
   • कअवमंदन (damping) खूप जास्त होते तेव्हा
   • डप्रणोदक वारंवारता नैसर्गिक वारंवारतेच्या दुप्पट होते तेव्हा
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. प्रणोदक वारंवारता प्रणालीच्या नैसर्गिक वारंवारतेइतकी (natural frequency) होते तेव्हा
   अनुनादात लावलेली (प्रणोदक) वारंवारता नैसर्गिक वारंवारतेशी जुळते, त्यामुळे प्रणाली ऊर्जा सर्वाधिक शोषते व आयाम सर्वात मोठा होतो.

10. स्टीफन–बोल्ट्झमन नियमानुसार (Stefan–Boltzmann law) कृष्णिकेने (black body) प्रति सेकंद प्रति एकक क्षेत्रफळ उत्सर्जित केलेली एकूण ऊर्जा कशाच्या समानुपाती असते?

    धडा २०: Blackbody Radiation

    • अT
    • बT²
    • कT³
    • डT⁴
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: ड. T⁴
    E = σT⁴, येथे T हे निरपेक्ष तापमान व σ हा स्टीफनचा स्थिरांक आहे.

बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २): इतर विषयांचे MCQ

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.