इयत्ता १० वी इतिहास व राज्यशास्त्र – धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा MCQ

१० प्रश्न · फक्त या धड्यावर · बालभारती पाठ्यपुस्तक

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, शेवटी गुण. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल.

इ.स. १७३७ मध्ये जर्मनीत स्थापन झालेल्या कोणत्या विद्यापीठात इतिहास या विषयाला प्रथमच स्वतंत्र स्थान मिळाले?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. गॉटिंगेन विद्यापीठ
१७३७ मध्ये स्थापन झालेल्या गॉटिंगेन विद्यापीठात इतिहासाला प्रथम स्वतंत्र स्थान मिळाले; नंतर इतर जर्मन विद्यापीठे त्याचे अनुसरण करू लागली.
'एखादी गोष्ट निःसंशयपणे सत्य ठरत नाही तोपर्यंत ती स्वीकारू नये' हा नियम कोणत्या विचारवंताच्या 'डिस्‌कोर्स ऑन द मेथड' या ग्रंथातील आहे?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. रेने देकार्त
रेने देकार्तने कागदपत्रांची विश्वासार्हता तपासण्याचा आग्रह धरला; 'डिस्‌कोर्स ऑन द मेथड' मधील हा नियम शास्त्रशुद्ध संशोधनासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.
'फ्रान्स्वा मरी अरूए' हे कोणत्या फ्रेंच विचारवंताचे मूळ नाव होते?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. व्हॉल्टेअर
व्हॉल्टेअरचे मूळ नाव फ्रान्स्वा मरी अरूए होते; त्याने समाजाच्या परंपरा, व्यापार, अर्थव्यवस्था, शेती यांचाही विचार करावा असे मांडले.
विरोधी जोड्यांच्या आधारे (सिद्धान्त, प्रतिसिद्धान्त व नंतर समन्वय) घटनेचा अर्थ लावण्याच्या हेगेलच्या पद्धतीला काय म्हणतात?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. द्वंद्ववाद
खरे-खोटे, चांगले-वाईट अशा विरोधी प्रकारांवर आधारित व समन्वयाने संपणाऱ्या विश्लेषणपद्धतीला द्वंद्ववाद म्हणतात.
बर्लिन विद्यापीठातील लिओपॉल्ड व्हॉन रांके याने माहितीच्या कोणत्या साधनाला सर्वाधिक महत्त्व दिले?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. मूळ दस्तऐवज
रांकेने इतिहास संशोधनाच्या चिकित्सक पद्धतीवर व मूळ दस्तऐवजांतून मिळणाऱ्या माहितीवर भर दिला आणि इतिहासलेखनातील काल्पनिकतेवर टीका केली.
कार्ल मार्क्सच्या मते मानवी इतिहास हा कशाचा इतिहास आहे?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. वर्गसंघर्ष
उत्पादन साधने ताब्यात असलेला वर्ग इतर वर्गांचे शोषण करतो, म्हणून मानवी इतिहास हा वर्गसंघर्षाचा इतिहास आहे, असे मार्क्सने मांडले.
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस अ‍ॅनल्स प्रणाली कोणत्या देशात उदयाला आली?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. फ्रान्स
अ‍ॅनल्स प्रणाली फ्रान्समध्ये उदयाला आली व तिने हवामान, स्थानिक लोक, शेती, व्यापार, तंत्रज्ञान यांचाही अभ्यास महत्त्वाचा मानला.
इ.स.पू. पाचव्या शतकातील कोणत्या ग्रीक इतिहासकाराने 'हिस्टरी' ही संज्ञा प्रथम आपल्या 'द हिस्टरिज्‌' या ग्रंथासाठी वापरली?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. हिरोडोटस
'हिस्टरी' हा ग्रीक शब्द आहे; हिरोडोटसने तो प्रथम 'द हिस्टरिज्‌' या ग्रंथाच्या शीर्षकासाठी वापरला.
स्त्रीवादी इतिहासलेखनाचा आधार असलेली स्त्रीवादाची मूलभूत भूमिका कोणी सिद्ध केली?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. सीमाँ-द-बोव्हा
फ्रेंच विदुषी सीमाँ-द-बोव्हा हिने स्त्रीवादाची मूलभूत भूमिका सिद्ध केली; स्त्रीवादी इतिहासलेखन म्हणजे स्त्रियांच्या दृष्टिकोनातून इतिहासाची पुनर्रचना.
राजांच्या लढायांच्या नोंदी कोरीव लेखांत जपून ठेवून ऐतिहासिक घटना नोंदवण्याची परंपरा कोणत्या संस्कृतीपर्यंत मागे जाते?

धडा १: इतिहासलेखन : पाश्चात्त्य परंपरा
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. मेसोपोटेमियातील सुमेर संस्कृती
ऐतिहासिक घटनांच्या नोंदीची परंपरा मेसोपोटेमियातील सुमेर संस्कृतीपर्यंत मागे जाते; तेथील राजांच्या लढायांचे उल्लेख कोरीव लेखांत आहेत.

📝 इतिहास व राज्यशास्त्र: सर्व धड्यांचे MCQ 📅 रोजची उजळणी MCQ 📚 सर्व विषयांचे धडानिहाय MCQ

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या अधिकृत बालभारती पाठ्यपुस्तकातील या धड्यावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत.