इयत्ता १२ वी भौतिकशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २६ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · बालभारती पाठ्यपुस्तकातून

हा २६ ऑक्टोबर २०२६ चा संच आहे. आजचे MCQ सोडवा →

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. रोज सकाळी ८ वाजता नवीन १० प्रश्न.

1. 2 kg वस्तुमानाच्या वस्तूची एका अक्षाभोवती परिभ्रमण त्रिज्या (radius of gyration) 0.5 m आहे. त्या अक्षाभोवती तिचे जडत्व आघूर्ण (moment of inertia) किती?

   धडा १: Rotational Dynamics

   • अ1 kg m²
   • ब0.5 kg m²
   • क0.25 kg m²
   • ड4 kg m²
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 0.5 kg m²
   I = MK² = 2 × (0.5)² = 2 × 0.25 = 0.5 kg m².

2. एकाच त्रिज्येच्या द्रवाच्या थेंबापेक्षा साबणाच्या फुग्यातील अतिरिक्त दाब (excess pressure) दुप्पट का असतो?

   धडा २: Mechanical Properties of Fluids

   • असाबणाचे द्रावण पाण्यापेक्षा घन असते म्हणून
   • बफुग्यात द्रवाऐवजी हवा असते म्हणून
   • कसाबणाच्या द्रावणाचा पृष्ठताण नेहमी दुप्पट असतो म्हणून
   • डसाबणाच्या फुग्याला आतील व बाहेरील असे दोन मुक्त पृष्ठभाग असतात म्हणून
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. साबणाच्या फुग्याला आतील व बाहेरील असे दोन मुक्त पृष्ठभाग असतात म्हणून
   थेंबाला एकच पृष्ठभाग असतो (अतिरिक्त दाब 2T/r), तर फुग्याच्या पापुद्र्याला दोन पृष्ठभाग असल्याने दाब 4T/r होतो.

3. वीनच्या विस्थापन नियमानुसार (Wien's displacement law) कृष्णपदार्थाचे (black body) निरपेक्ष तापमान वाढवल्यास कमाल उत्सर्जनाच्या तरंगलांबीचे (λmax) काय होते?

   धडा ३: Kinetic Theory of Gases and Radiation

   • अती कमी होते (कमी तरंगलांबीकडे सरकते)
   • बती वाढते (जास्त तरंगलांबीकडे सरकते)
   • कती तशीच राहते
   • डआधी वाढते, नंतर कमी होते
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. ती कमी होते (कमी तरंगलांबीकडे सरकते)
   λmax हे निरपेक्ष तापमानाच्या व्यस्त प्रमाणात असते, त्यामुळे जास्त तापमानाला शिखर कमी तरंगलांबीवर येते.

4. आदर्श वायूचे समतापी (isothermal) प्रसरण होते. या प्रक्रियेबद्दल कोणते विधान बरोबर आहे?

   धडा ४: Thermodynamics

   • अपरिसराशी उष्णतेची देवाणघेवाण होत नाही (Q = 0)
   • बवायूने केलेले कार्य शून्य असते
   • कआंतरिक ऊर्जा (internal energy) बदलत नाही, म्हणून शोषलेली उष्णता = केलेले कार्य (Q = W)
   • डप्रसरण होताना वायूचे तापमान वाढते
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. आंतरिक ऊर्जा (internal energy) बदलत नाही, म्हणून शोषलेली उष्णता = केलेले कार्य (Q = W)
   समतापी प्रक्रियेत ΔT = 0, म्हणून आदर्श वायूसाठी ΔU = 0 आणि ऊष्मागतिकीच्या पहिल्या नियमानुसार Q = W.

5. त्याच ठिकाणी साध्या लंबकाची (simple pendulum) लांबी मूळ लांबीच्या 4 पट केली. त्याचा आवर्तकाल (period) किती होईल?

   धडा ५: Oscillations

   • अ4 पट
   • ब2 पट
   • कनिम्मा
   • डबदलत नाही
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 2 पट
   T = 2π√(L/g), म्हणजे T ∝ √L; √4 = 2, म्हणून आवर्तकाल दुप्पट होतो.

6. अपवर्तनांक n₁ असलेल्या माध्यमातील प्रकाश अपवर्तनांक n₂ असलेल्या माध्यमाच्या पृष्ठभागावर पडतो. ब्रूस्टर कोन (Brewster angle) θB कोणत्या सूत्राने मिळतो?

   धडा ७: Wave Optics

   • अsin θB = n₂/n₁
   • बcos θB = n₁/n₂
   • कtan θB = n₂/n₁
   • डtan θB = n₁ × n₂
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. tan θB = n₂/n₁
   ब्रूस्टरचा नियम: θB = tan⁻¹(n₂/n₁); या कोनावर परावर्तित प्रकाश पूर्णपणे प्रतलीय ध्रुवित (plane polarized) होतो.

7. हवेत धारकता C₀ असलेल्या समांतर पट्टी धारित्राच्या (parallel plate capacitor) पट्ट्यांमधील संपूर्ण जागा परावैद्युतांक (dielectric constant) k असलेल्या परावैद्युताने भरली. नवीन धारकता किती?

   धडा ८: Electrostatics

   • अkC₀
   • बC₀/k
   • कC₀
   • डk²C₀
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. kC₀
   परावैद्युत संपूर्ण अंतर भरतो (t = d) तेव्हा C = kε₀A/d = kC₀, म्हणजे धारकता k पट वाढते.

8. देहली वारंवारतेपेक्षा (threshold frequency) जास्त, ठराविक वारंवारतेचा प्रकाश धातूच्या पृष्ठभागावर पडतो. फक्त त्याची तीव्रता (intensity) वाढवली तर काय होते?

   धडा १४: Dual Nature of Radiation and Matter

   • अप्रकाशइलेक्ट्रॉनची कमाल गतिज ऊर्जा वाढते
   • बधातूची देहली वारंवारता कमी होते
   • कस्टॉपिंग पोटेन्शियल (stopping potential) वाढते
   • डप्रकाशविद्युत प्रवाह (photoelectric current) वाढतो, पण कमाल गतिज ऊर्जा तेवढीच राहते
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. प्रकाशविद्युत प्रवाह (photoelectric current) वाढतो, पण कमाल गतिज ऊर्जा तेवढीच राहते
   जास्त तीव्रता म्हणजे जास्त फोटॉन, म्हणून जास्त इलेक्ट्रॉन बाहेर पडतात (प्रवाह वाढतो); कमाल गतिज ऊर्जा फक्त वारंवारतेवर अवलंबून असते.

9. एका किरणोत्सारी (radioactive) नमुन्याचे अर्धायुष्य (half-life) 4 दिवस आहे. 12 दिवसांनंतर मूळ केंद्रकांपैकी किती अंश अविघटित राहील?

   धडा १५: Structure of Atoms and Nuclei

   • अ1/4
   • ब1/8
   • क1/3
   • ड1/16
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 1/8
   12 दिवस = 3 अर्धायुष्ये, म्हणून उरलेला अंश = (½)³ = 1/8.

10. विद्युत पुरवठ्याच्या व्होल्टेज नियामक (voltage regulator) परिपथात सामान्यतः कोणता विशेष संधी डायोड वापरतात?

    धडा १६: Semiconductor Devices

    • अप्रकाश उत्सर्जक डायोड (LED)
    • बफोटोडायोड (photodiode)
    • कझेनर डायोड (Zener diode)
    • डसौर घट (solar cell)
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: क. झेनर डायोड (Zener diode)
    झेनर डायोड संधी भंजनाच्या (junction breakdown) तत्त्वावर काम करतो व निर्गत व्होल्टेज जवळपास स्थिर ठेवतो, म्हणून तो व्होल्टेज नियामक म्हणून वापरतात.

इयत्ता १२ वी: इतर विषयांचे MCQ

मागील दिवसांचे MCQ

• २७ ऑक्टोबर २०२६

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या अधिकृत बालभारती पाठ्यपुस्तकातील (ebalbharati.in) धड्यांवरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. प्रत्येक प्रश्नासोबत धड्याचे नाव दिले आहे.