बी.एससी. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६) भौतिकशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
निर्वातात एका समांतर पट्टी धारित्राची (parallel-plate capacitor) धारकता C₀ आहे. त्याच्या पट्ट्यांमधील जागा परावैद्युतांक (dielectric constant) K असलेल्या परावैद्युताने पूर्ण भरल्यास त्याची धारकता किती होते?
धडा २: Dielectrics
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. KC₀
परावैद्युतामुळे पट्ट्यांमधील विद्युत क्षेत्र K पटीने कमी होते, म्हणून धारकता C = KC₀ होते.स्थिर विद्युतधारा I वाहणाऱ्या R त्रिज्येच्या वर्तुळाकार वेटोळ्याच्या (circular loop) केंद्रावर चुंबकीय क्षेत्र किती असते?
धडा ५: Magnetostatics
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. μ₀I/(2R)
बायो–साव्हार नियमानुसार (Biot–Savart law) प्रत्येक घटकाचा वाटा μ₀I dl/(4πR²); संपूर्ण 2πR परिघावर बेरीज केल्यास B = μ₀I/(2R).प्रवर्तित विद्युतधारेची दिशा ठरवणारा लेंझचा नियम (Lenz's law) कोणत्या अक्षय्यतेच्या नियमाचा परिणाम आहे?
धडा ६: Electromagnetic Induction
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. ऊर्जा
प्रवर्तित धारा तिला कारणीभूत बदलाला विरोध करते; अन्यथा कोणतेही कार्य न करता धारा मिळाली असती, जे ऊर्जा अक्षय्यतेच्या नियमाविरुद्ध आहे.मॅक्सवेलच्या सिद्धांतानुसार निर्वातातील विद्युतचुंबकीय तरंगांचा (electromagnetic waves) वेग कोणत्या सूत्राने दिला जातो?
धडा ७: Maxwell's Equations and Electromagnetic Waves
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. 1/√(μ₀ε₀)
मॅक्सवेलच्या समीकरणांतून मिळणाऱ्या तरंग समीकरणातील वेग c = 1/√(μ₀ε₀) ≈ 3 × 10⁸ m/s असतो, जो प्रकाशाच्या वेगाइतका आहे.लोहचुंबकीय (ferromagnetic) पदार्थ त्याच्या क्युरी तापमानापेक्षा (Curie temperature) जास्त तापवल्यास तो कसा होतो?
धडा ८: Magnetic Properties of Materials
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. अनुचुंबकीय (paramagnetic)
क्युरी तापमानावर औष्णिक हालचालीमुळे क्षेत्रांची (domains) संरेखा नष्ट होते आणि पदार्थ अनुचुंबकीय होतो (क्युरी–वाईस नियम).ऊर्जा E ही अडथळ्याच्या उंचीपेक्षा V₀ कमी असलेल्या कणासाठी, आयताकृती विभव अडथळ्यातून (potential barrier) बोगदा परिणामाची (tunnelling) संभाव्यता केव्हा वाढते?
धडा १५: Potential Step, Barrier and Quantum Tunnelling
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. अडथळा अधिक अरुंद झाल्यास
पारगमन संभाव्यता साधारण e^(−2κa) प्रमाणे कमी होते, जेथे κ = √(2m(V₀−E))/ħ; म्हणून रुंदी a कमी झाल्यास ती वाढते, तर V₀ किंवा m वाढल्यास कमी होते.लाग्रांजियन यामिकीमध्ये (Lagrangian mechanics) संरक्षी प्रणालीचा लाग्रांजियन L कसा व्याख्यित केला जातो? (T = गतिज ऊर्जा, V = स्थितिज ऊर्जा)
धडा १६: Lagrangian Mechanics
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. T − V
L = T − V; T + V ही एकूण ऊर्जा (अशा प्रणालींसाठी हॅमिल्टोनियन) आहे, लाग्रांजियन नव्हे.केंद्रीय बलाखाली (central force) गतिमान असलेल्या कणासाठी संपूर्ण गतीत कोणती राशी स्थिर राहते?
धडा १७: Central Force Motion
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. कोनीय संवेग (angular momentum)
केंद्रीय बल त्रिज्या सदिशाच्या दिशेने कार्य करते, त्यामुळे केंद्राभोवती त्याचे परिबल (torque) शून्य असते आणि कोनीय संवेग अक्षय्य राहतो.कोणत्याही बाह्य क्षेत्राशिवाय सोडियमची पिवळी रेषा D₁ आणि D₂ या जोडरेषेत विभागली जाते, याचे स्पष्टीकरण कशाने मिळते?
धडा १८: Atomic Spectra and the Vector Atom Model
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. प्रचक्रण–कक्षा आंतरक्रिया (spin–orbit interaction)
प्रचक्रण–कक्षा आंतरक्रियेमुळे 3P पातळी 3P₁/₂ व 3P₃/₂ मध्ये विभागते; त्यांतून 3S₁/₂ कडे होणारी संक्रमणे D₁ व D₂ देतात. झीमन व स्टार्क परिणामांसाठी बाह्य क्षेत्र लागते.घूर्णन स्थिरांक (rotational constant) B (cm⁻¹ मध्ये) असलेल्या दृढ द्वि-अणू रेणूच्या (rigid diatomic molecule) शुद्ध घूर्णन वर्णपटात लगतच्या रेषांमधील अंतर किती असते?
धडा १९: Molecular Spectra: Rotational and Vibrational
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. 2B
घूर्णन पातळ्या F(J) = BJ(J+1); ΔJ = ±1 मुळे रेषा 2B(J+1) वर येतात, म्हणून लगतच्या रेषांमधील अंतर 2B असते.
बी.एससी. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६): इतर विषयांचे MCQ
मागील दिवसांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.