बी.एससी. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६) सूक्ष्मजीवशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
योगर्ट (दही) उत्पादनासाठी कोणती जीवाणूंची जोडी प्रमाणित आरंभक संवर्धन (starter culture) म्हणून वापरली जाते?
धडा २: Fermented Foods, Probiotics and Prebiotics
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. Streptococcus thermophilus आणि Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus
हे दोन लॅक्टिक आम्ल जीवाणू दुधात एकत्र वाढतात, लॅक्टोजचे लॅक्टिक आम्लात किण्वन (fermentation) करतात आणि योगर्टला आंबटपणा व पोत देतात.HTST (उच्च तापमान अल्प काळ) पद्धतीत दुधाचे पाश्चरीकरण (pasteurization) कसे केले जाते?
धडा ३: Dairy Microbiology
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. 71.7 °C (सुमारे 72 °C) वर 15 सेकंद
HTST = 71.7 °C वर 15 सेकंद; 63 °C वर 30 मिनिटे ही धारण (LTH) पद्धत, 135–140 °C वर काही सेकंद म्हणजे UHT, आणि 121 °C वर 15 मिनिटे म्हणजे ऑटोक्लेव्हिंग.शिंबावंत (leguminous) वनस्पतींच्या मुळांवरील गाठींमध्ये (root nodules) सहजीवी पद्धतीने नायट्रोजन स्थिरीकरण (nitrogen fixation) कोणता जीवाणू करतो?
धडा ४: Soil Microbiology and Biofertilizers
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. Rhizobium
Rhizobium शिंबावंत वनस्पतींच्या मुळांवर गाठी तयार करून तेथे N₂ स्थिर करतो; Azotobacter मुक्तजीवी स्थिरीकरण करतो आणि Nitrosomonas अमोनियाचे नायट्राइटमध्ये ऑक्सिडीकरण करतो.पिण्याच्या पाण्याच्या विष्ठाजन्य प्रदूषणाचा (faecal contamination) प्रमाणित निर्देशक सजीव (indicator organism) कोणता?
धडा ६: Water and Sewage Microbiology
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. Escherichia coli
E. coli मनुष्य व प्राण्यांच्या आतड्यात राहतो, म्हणून पाण्यात तो आढळल्यास (कोलिफॉर्म चाचणी) विष्ठाजन्य प्रदूषण व रोगजंतूंची शक्यता दिसते.औद्योगिक स्तरावर पेनिसिलिन (penicillin) मुख्यतः कोणत्या सूक्ष्मजीवाच्या किण्वनाने (fermentation) तयार केले जाते?
धडा ७: Industrial Fermentation
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. Penicillium chrysogenum
पेनिसिलिनसाठी P. chrysogenum चे जास्त उत्पादन देणारे प्रकार वापरले जातात; S. griseus स्ट्रेप्टोमायसिन बनवतो आणि A. niger सायट्रिक आम्लासाठी वापरला जातो.थुंकीच्या लेपात (sputum smear) Mycobacterium tuberculosis शोधण्यासाठी कोणती अभिरंजन पद्धत (staining method) वापरली जाते?
धडा ११: Bacterial Diseases of Humans
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. झील-नील्सन (आम्ल-स्थिर, acid-fast) अभिरंजन
Mycobacterium च्या मेणचट मायकोलिक आम्लयुक्त भित्तिकेत आम्ल-अल्कोहोलनंतरही कार्बॉल फुक्सिन टिकून राहते, म्हणून हे दंडाणू लाल आम्ल-स्थिर दिसतात.HIV मानवी प्रतिकारशक्ती प्रणालीतील मुख्यतः कोणत्या पेशींना संसर्ग करून नष्ट करतो?
धडा १२: Viral Diseases of Humans
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. CD4⁺ सहायक T पेशी (helper T cells)
HIV सहायक T पेशींवरील CD4 ग्राहीला (receptor) जोडला जातो; त्या पेशी सतत कमी झाल्याने प्रतिकारशक्ती दुबळी होऊन AIDS होतो.Plasmodium मुळे होणारा हिवताप (malaria) मनुष्याला कोणाच्या चाव्याने पसरतो?
धडा १३: Fungal and Protozoal Diseases of Humans
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. मादी ॲनोफिलीस (Anopheles) डास
मादी ॲनोफिलीस रक्त शोषताना Plasmodium चे स्पोरोझोईट्स शरीरात सोडते; एडिस डेंग्यू आणि क्युलेक्स हत्तीरोग (filariasis) पसरवतो.निर्बंधक विकर (restriction enzyme) EcoRI कोणता DNA क्रम ओळखून कापते?
धडा १४: Genetic Engineering
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. GAATTC
EcoRI 5′-G↓AATTC-3′ हा पॅलिंड्रोम कापून चिकट टोके (sticky ends) देते; GGATCC हा BamHI, AAGCTT हा HindIII आणि CCCGGG हा SmaI चा क्रम आहे.PCR मध्ये वापरले जाणारे उष्णता-स्थिर DNA पॉलिमरेज (Taq polymerase) कोणत्या सूक्ष्मजीवापासून मिळते?
धडा १५: Molecular Techniques: PCR, Blotting and DNA Sequencing
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. Thermus aquaticus
Taq पॉलिमरेज उष्ण झऱ्यांतील Thermus aquaticus या जीवाणूपासून मिळते, म्हणून ते प्रत्येक PCR चक्रातील ~94 °C च्या विलगीकरण (denaturation) टप्प्यात टिकते.
बी.एससी. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६): इतर विषयांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.