बी.एससी. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४) भौतिकशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २६ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

हा २६ ऑक्टोबर २०२६ चा संच आहे. आजचे MCQ सोडवा →

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. अंतःकेंद्रित घन (body-centred cubic, BCC) जालकाच्या एका एकक कोष्ठात (unit cell) किती जालक बिंदू (अणू) येतात?

   धडा १: Crystal Structure

   • अ1
   • ब2
   • क4
   • ड8
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 2
   8 कोपरे × 1/8 + 1 मध्यभागी = BCC एकक कोष्ठात 2 अणू.

2. 0.154 nm तरंगलांबीचे क्ष-किरण (X-rays) d = 0.154 nm अंतर असलेल्या प्रतलांवरून प्रथम कोटीचे ब्रॅग परावर्तन (Bragg reflection) देतात. ग्लान्सिंग कोन θ किती?

   धडा ३: X-ray Diffraction

   • अ30°
   • ब45°
   • क60°
   • ड90°
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. 30°
   2d sinθ = nλ → sinθ = 0.154/(2×0.154) = 0.5, म्हणून θ = 30°.

3. अतिसंवाहक अवस्थेत (superconducting state) पदार्थ माइसनर परिणाम (Meissner effect) दाखवतो. त्याची चुंबकीय ग्राहिता (magnetic susceptibility) χ किती असते?

   धडा ७: Superconductivity

   • अ0
   • ब+1
   • क−1
   • डअनंत
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. −1
   अतिसंवाहक चुंबकीय क्षेत्र पूर्णपणे बाहेर ढकलतो (आत B = 0), म्हणजे तो पूर्ण प्रतिचुंबकीय (perfect diamagnet) असून χ = −1.

4. परावर्तित प्रकाशात दिसणाऱ्या न्यूटनच्या वलयांमध्ये (Newton's rings) भिंग व काचपट्टी यांच्या स्पर्शबिंदूवरील मध्य ठिपका कसा असतो?

   धडा ९: Interference of Light

   • अप्रकाशित (bright)
   • बकाळा (dark)
   • कअर्धा प्रकाशित, अर्धा काळा
   • डएकरंगी प्रकाशातही रंगीत
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. काळा (dark)
   स्पर्शबिंदूवर पटलाची जाडी शून्य असते आणि घन माध्यमावरील परावर्तनामुळे π कलाबदल होतो, म्हणून मध्य ठिपका काळा दिसतो.

5. पट्टा सिद्धांतानुसार (band theory) पूर्ण भरलेला संयुजा पट्टा (valence band) आणि रिकामा वहन पट्टा (conduction band) यांच्यामध्ये मोठी ऊर्जा दरी (काही eV) असलेला घन पदार्थ म्हणजे:

   धडा ६: Band Theory of Solids

   • अवाहक (conductor)
   • बअर्धवाहक (semiconductor)
   • कविसंवाहक (insulator)
   • डअतिसंवाहक (superconductor)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. विसंवाहक (insulator)
   मोठ्या निषिद्ध दरीमुळे (forbidden gap) सामान्य तापमानाला इलेक्ट्रॉन वहन पट्ट्यात जाऊ शकत नाहीत, म्हणून तो विसंवाहक असतो.

6. अपवर्तनांक μ = √3 असलेल्या काचेच्या पृष्ठभागासाठी ब्रूस्टर कोन (Brewster angle, ध्रुवीकरण कोन) किती?

   धडा ११: Polarisation of Light

   • अ30°
   • ब45°
   • क53°
   • ड60°
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. 60°
   ब्रूस्टरचा नियम: tan θp = μ = √3, म्हणून θp = 60°.

7. लेसर क्रियेसाठी (laser action) कोणती अट आवश्यक आहे?

   धडा १२: Lasers

   • अऊर्जास्तरांमध्ये औष्णिक समतोल
   • बलोकसंख्या व्युत्क्रमण (population inversion)
   • कउद्दीपित उत्सर्जनापेक्षा उत्स्फूर्त उत्सर्जन जास्त
   • डउत्तेजित अवस्थेपेक्षा मूळ अवस्थेत जास्त अणू
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. लोकसंख्या व्युत्क्रमण (population inversion)
   वरच्या स्तरात खालच्यापेक्षा जास्त अणू असतील तरच उद्दीपित उत्सर्जन (stimulated emission) शोषणावर मात करते; यालाच लोकसंख्या व्युत्क्रमण म्हणतात.

8. एका प्रकाशीय तंतूचा (optical fibre) गाभा अपवर्तनांक 1.5 आणि आवरण (cladding) अपवर्तनांक 1.4 आहे. त्याचे संख्यात्मक द्वारक (numerical aperture) अंदाजे किती?

   धडा १४: Optical Fibres

   • अ0.10
   • ब0.29
   • क0.54
   • ड0.92
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. 0.54
   NA = √(n₁² − n₂²) = √(2.25 − 1.96) = √0.29 ≈ 0.54.

9. सतत द्वितीय अवकलज असलेल्या कोणत्याही सदिश क्षेत्र A साठी ∇·(∇×A) नेहमी किती असते?

   धडा १५: Vector Calculus: Gradient, Divergence and Curl

   • अ∇²A
   • ब0
   • क1
   • ड∇(∇·A)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 0
   कर्लचे (curl) डायव्हर्जन्स (divergence) नेहमी शून्य असते, ही प्रमाणित सदिश ओळख (vector identity) आहे.

10. गाउसचा डायव्हर्जन्स प्रमेय (Gauss divergence theorem) कशाचे रूपांतर करतो?

    धडा १६: Vector Integral Theorems: Gauss, Stokes and Green

    • अरेषा संकलाचे पृष्ठ संकलात
    • बएका रेषा संकलाचे दुसऱ्या रेषा संकलात
    • करेषा संकलाचे घनफळ संकलात
    • डबंद पृष्ठ संकलाचे (surface integral) घनफळ संकलात (volume integral)
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: ड. बंद पृष्ठ संकलाचे (surface integral) घनफळ संकलात (volume integral)
    ∯ A·dS = ∭ (∇·A) dV: बंद पृष्ठातून जाणारा फ्लक्स डायव्हर्जन्सच्या घनफळ संकलाइतका असतो.

बी.एससी. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४): इतर विषयांचे MCQ

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.