इयत्ता १२ वी मानसशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २७ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · बालभारती पाठ्यपुस्तकातून

हा २७ ऑक्टोबर २०२६ चा संच आहे. आजचे MCQ सोडवा →

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. रोज सकाळी ८ वाजता नवीन १० प्रश्न.

1. 'Science' (शास्त्र) हा इंग्रजी शब्द 'Scientia' (सायन्शिया) या लॅटीन शब्दापासून आला आहे. 'सायन्शिया' या शब्दाचा अर्थ काय?

   धडा १: मानसशास्त्र : एक विज्ञानशाखा

   • अप्रयोग
   • बनिसर्ग
   • कज्ञान
   • डसत्य
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. ज्ञान
   'सायन्शिया' या लॅटीन शब्दाचा अर्थ 'ज्ञान' असा होतो; त्यापासून 'Science' (शास्त्र) हा शब्द तयार झाला.

2. १९२७ मध्ये घटक विश्लेषण या सांख्यिकीय तंत्राचा उपयोग करून चार्ल्स स्पिअरमन यांनी बुद्धिमत्तेचे कोणते दोन घटक स्पष्ट केले?

   धडा २: बुद्धिमत्ता

   • असामान्य घटक (g factor) आणि विशेष घटक (s factor)
   • बप्रवाही आणि स्फटिकीभूत बुद्धिमत्ता
   • कशाब्दिक आणि कृती बुद्धिमत्ता
   • डअमूर्त आणि मूर्त बुद्धिमत्ता
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. सामान्य घटक (g factor) आणि विशेष घटक (s factor)
   स्पिअरमन यांच्या मते बुद्धिमत्तेत सर्व कार्यांसाठी लागणारा सामान्य घटक (g) आणि विशिष्ट कार्यासाठी लागणारा विशेष घटक (s) असतो.

3. ई. एल. थॉर्नडाईक यांच्या मते तीन स्वतंत्र क्षमता म्हणजे बुद्धिमत्ता: अमूर्त बुद्धिमत्ता, सामाजिक बुद्धिमत्ता आणि ______ बुद्धिमत्ता.

   धडा २: बुद्धिमत्ता

   • अभावनिक
   • बकृत्रिम
   • कअवकाशीय
   • डमूर्त
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. मूर्त
   थॉर्नडाईक यांनी मूर्त, सामाजिक आणि अमूर्त अशा तीन स्वतंत्र बुद्धिमत्ता सांगितल्या.

4. पाठ्यपुस्तकानुसार उभयमुखी व्यक्तीविषयी कोणते विधान बरोबर आहे?

   धडा ३: व्यक्तिमत्व

   • अउभयमुखी व्यक्ती नेहमी लाजाळू, अबोल असते आणि एकटे काम करणे पसंत करते
   • बअंतर्मुखी आणि बहिर्मुखी या दोन टोकांच्या मध्यभागी उभयमुखी व्यक्तीचे स्थान असते
   • कउभयमुखी व्यक्ती फक्त बाह्य उद्दीपनानेच उत्तेजित होते
   • डउभयमुखी व्यक्तीमध्ये कोणतेही व्यक्तिमत्व गुणविशेष नसतात
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. अंतर्मुखी आणि बहिर्मुखी या दोन टोकांच्या मध्यभागी उभयमुखी व्यक्तीचे स्थान असते
   बहुतांश व्यक्ती पूर्णपणे अंतर्मुखी किंवा पूर्णपणे बहिर्मुखी नसतात; उभयमुखी व्यक्ती मध्यभागी असते आणि तिच्यात दोन्ही गुणांचा मिलाफ आढळतो.

5. सामान्य व्यक्तीची अवधान कक्षा (एकाच दृष्टीक्षेपात जेवढ्या उद्दीपकांकडे लक्ष देता येते ती संख्या) साधारण किती असते?

   धडा ४: बोधात्मक प्रक्रिया

   • अ३ ते ४ अंक किंवा अक्षरे
   • ब५ ते ६ अंक किंवा अक्षरे
   • क७ ते ८ अंक किंवा अक्षरे
   • ड१२ ते १५ अंक किंवा अक्षरे
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. ७ ते ८ अंक किंवा अक्षरे
   आपली अवधान कक्षा अत्यंत मर्यादित आहे; सामान्य व्यक्तीची अवधान कक्षा ७ ते ८ अंक किंवा अक्षरांपर्यंत असते.

6. पॉल अर्कमन (Paul Ekman) यांच्या भावनांवरील संशोधनानुसार सर्व संस्कृतींतील लोकांत आढळणाऱ्या मूलभूत भावना किती आहेत?

   धडा ५: भावना

   • अचार
   • बसहा
   • कआठ
   • डदहा
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. सहा
   अर्कमन यांच्या संशोधनानुसार मानवाच्या सहा मूलभूत भावना असतात व त्या सर्व संस्कृतींत आढळतात (प्लुटचिक यांनी आठ मूलभूत भावना सांगितल्या).

7. अमेरिकन वैद्य वॉल्टर बी. कॅनन यांनी कोणती संज्ञा स्पष्ट केली?

   धडा ५: भावना

   • अभावनेचा द्विघटक सिद्धांत
   • बभावनिक बुद्धिमत्ता
   • कभावनांचे चक्र
   • डपळा किंवा लढा (Fight or flight)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. पळा किंवा लढा (Fight or flight)
   वॉल्टर ब्रॅडफोर्ड कॅनन यांनी भावनेच्या संदर्भात 'पळा किंवा लढा' ही संज्ञा स्पष्ट केली; द्विघटक सिद्धांत शॅक्टर-सिंगर यांचा तर भावनांचे चक्र प्लुटचिक यांचे आहे.

8. २०१९ मध्ये सादर झालेल्या ICD च्या अकराव्या आवृत्तीनुसार (ICD-11) मानसिक विकारांच्या किती व्यापक श्रेणी आहेत?

   धडा ६: मानसिक विकृती

   • अ१९
   • ब११
   • क५
   • ड२७
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. १९
   ICD-11 नुसार मानसिक विकारांच्या व्यापक १९ श्रेणी आहेत; त्यांचा बहुतेक भाग DSM-5 शी मिळताजुळता आहे.

9. खिन्नतेतील (नैराश्यातील) प्रथमोपचारात 'निरोगी झोप' या स्वमदत उपायाअंतर्गत कोणता सल्ला दिला आहे?

   धडा ७: मानसिक आरोग्यासाठी प्रथमोपचार

   • अथकवा जाणवेल तेव्हाच, दिवसा कधीही झोपावे
   • बझोप लागेपर्यंत अंथरुणात मोबाइल वापरावा
   • करोज रात्री ७ ते ८ तास झोप घ्यावी आणि झोपण्याची व उठण्याची वेळ रोज ठरलेली ठेवावी
   • डअभ्यासाला जास्त वेळ मिळावा म्हणून फक्त ४ ते ५ तास झोपावे
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. रोज रात्री ७ ते ८ तास झोप घ्यावी आणि झोपण्याची व उठण्याची वेळ रोज ठरलेली ठेवावी
   निरोगी झोप म्हणजे रोज रात्री ७ ते ८ तास झोप आणि ठरलेले वेळापत्रक; यामुळे दिनचर्या लागते व स्वास्थ्य सुधारते.

10. ॲन मास्टन यांनी लवचिकतेचे (Resilience) वर्णन कसे केले आहे?

    धडा ८: सकारात्मक मानसशास्त्र

    • अ'सामान्य स्वरूपाची जादू', कारण हा सर्वसाधारणपणे सर्वांमध्ये आढळणारा गुणधर्म आहे
    • बफक्त काही लोकांकडे असणारी दुर्मीळ जन्मजात देणगी
    • कअध्ययित असहायता
    • डविकसित करता न येणारा कायमचा गुणविशेष
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: अ. 'सामान्य स्वरूपाची जादू', कारण हा सर्वसाधारणपणे सर्वांमध्ये आढळणारा गुणधर्म आहे
    मास्टन यांनी लवचिकतेला 'सामान्य स्वरूपाची जादू' म्हटले; लवचिकतेतील वर्तन व विचार कोणीही शिकू व विकसित करू शकतो.

इयत्ता १२ वी: इतर विषयांचे MCQ

मागील दिवसांचे MCQ

• २६ ऑक्टोबर २०२६

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या अधिकृत बालभारती पाठ्यपुस्तकातील (ebalbharati.in) धड्यांवरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. प्रत्येक प्रश्नासोबत धड्याचे नाव दिले आहे.