बी.ए. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६) समाजशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
ऑगस्ट कॉम्त यांच्या त्रिअवस्था नियमानुसार (law of three stages) मानवी विचारांची अंतिम व सर्वोच्च अवस्था कोणती?
धडा १: ऑगस्ट कॉम्त
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. प्रत्यक्षवादी (वैज्ञानिक) अवस्था (positive stage)
कॉम्त यांच्या मते मानवी विचार धर्मशास्त्रीय → तत्त्वमीमांसीय → प्रत्यक्षवादी (वैज्ञानिक) अवस्था असा विकसित होतो; प्रत्यक्षवादी ही अंतिम अवस्था.डरखाईम यांच्या सिद्धांतानुसार, साम्य आणि समान श्रद्धांवर आधारलेल्या साध्या समाजातील एकात्मतेला काय म्हणतात?
धडा ३: एमिल डरखाईम
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. यांत्रिक एकात्मता (mechanical solidarity)
डरखाईम: साध्या समाजात साम्यावर आधारित यांत्रिक एकात्मता, तर गुंतागुंतीच्या समाजात श्रमविभाजनातून येणाऱ्या परस्परावलंबनावर आधारित सेंद्रिय एकात्मता असते.कार्ल मार्क्स यांनी 'कम्युनिस्ट मॅनिफेस्टो' (१८४८) कोणासोबत लिहिला?
धडा ५: कार्ल मार्क्स
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. फ्रेडरिक एंगल्स
मार्क्स आणि फ्रेडरिक एंगल्स यांनी १८४८ मध्ये 'कम्युनिस्ट मॅनिफेस्टो' प्रसिद्ध केला; त्यात इतिहास म्हणजे वर्गसंघर्ष ही कल्पना मांडली आहे.'अभिजनांचे अभिसरण' (circulation of elites) — सिंह व कोल्हे — हा सिद्धांत कोणाशी संबंधित आहे?
धडा ६: व्हिल्फ्रेडो पॅरेटो
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. व्हिल्फ्रेडो पॅरेटो
व्हिल्फ्रेडो पॅरेटो यांच्या मते इतिहास म्हणजे 'अभिजनवर्गांचे स्मशान' आहे: सत्ताधारी अभिजन (सिंह व कोल्हे) एकमेकांची जागा घेत राहतात.'आरशातील स्व' (looking-glass self) — इतर आपल्याला कसे पाहतात असे आपल्याला वाटते, त्यानुसार आपण स्वतःला पाहतो — ही संकल्पना कोणी मांडली?
धडा ९: प्रतीकात्मक आंतरक्रियावाद: सी. एच. कूले आणि जी. एच. मीड
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. चार्ल्स हॉर्टन कूले
सी. एच. कूले यांच्या आरशातील स्व संकल्पनेनुसार इतर आपल्याला कसे पाहतात व आपले मूल्यमापन करतात याच्या कल्पनेतून आपली स्व-प्रतिमा घडते.'संस्कृतीकरण' (Sanskritisation) ही संकल्पना कोणत्या भारतीय समाजशास्त्रज्ञाने मांडली?
धडा १०: भारतीय समाजशास्त्रज्ञ: घुर्ये आणि श्रीनिवास
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. एम. एन. श्रीनिवास
एम. एन. श्रीनिवास यांनी कूर्ग समाजाच्या अभ्यासात 'संस्कृतीकरण' संज्ञा वापरली: खालच्या जाती दर्जा उंचावण्यासाठी उच्च जातींच्या चालीरीती स्वीकारतात.इरावती कर्वे यांनी लिहिलेला ग्रंथ कोणता?
धडा १२: भारतीय समाजशास्त्रज्ञ: इरावती कर्वे आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. किनशिप ऑर्गनायझेशन इन इंडिया
इरावती कर्वे यांच्या 'किनशिप ऑर्गनायझेशन इन इंडिया' या ग्रंथात भारतातील विविध प्रदेशांतील नातेसंबंध व्यवस्थांची तुलना केली आहे.सामाजिक संशोधनात चलांमधील संबंधाबद्दलचे तात्पुरते विधान, ज्याची पडताळणी करायची असते, त्याला काय म्हणतात?
धडा १५: गृहीतक आणि संशोधन आराखडा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. गृहीतक (hypothesis)
गृहीतक म्हणजे संशोधनापूर्वी मांडलेले तात्पुरते विधान; माहिती संकलनातून ते खरे की खोटे हे तपासले जाते.उत्तरदाता स्वतः वाचून भरतो आणि जी अनेकदा टपालाने पाठवली जाते, अशा प्रश्नांच्या यादीला काय म्हणतात?
धडा १६: तथ्यसंकलनाच्या पद्धती
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. प्रश्नावली (questionnaire)
प्रश्नावली उत्तरदाता स्वतः भरतो; अनुसूची मात्र संशोधक प्रत्यक्ष प्रश्न विचारून स्वतः भरतो.कोणत्या नमुना निवड पद्धतीत समग्रातील (universe) प्रत्येक घटकाला निवडले जाण्याची समान संधी असते?
धडा १७: नमुना निवड
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. साधी यादृच्छिक नमुना निवड (simple random sampling)
साध्या यादृच्छिक नमुना निवडीत (उदा. चिठ्ठी पद्धत) प्रत्येक घटकाला समान संधी असते, त्यामुळे संशोधकाचा पक्षपात टळतो.
बी.ए. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६): इतर विषयांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.