बी.ए. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २) समाजशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
'समाजशास्त्र' (sociology) हा शब्द कोणी प्रथम वापरला व त्यांना समाजशास्त्राचे जनक म्हणतात?
धडा २: समाजशास्त्राचा उदय
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. ऑगस्ट कॉम्त
फ्रेंच विचारवंत ऑगस्ट कॉम्त यांनी 'समाजशास्त्र' हा शब्द प्रथम वापरला; त्यांना समाजशास्त्राचे जनक म्हणतात.गेमाइनशाफ्ट (Gemeinschaft – समुदाय) आणि गेझेलशाफ्ट (Gesellschaft – समाज/संघ) या संकल्पना कोणी मांडल्या?
धडा ४: समाज, समुदाय आणि संघ
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. फर्डिनंड टॉनीज
फर्डिनंड टॉनीज (१८८७) यांनी जवळच्या, वैयक्तिक गेमाइनशाफ्ट संबंधांची तुलना औपचारिक, करारावर आधारित गेझेलशाफ्ट संबंधांशी केली.'प्राथमिक समूह' (primary group) – कुटुंब, खेळगट, शेजार – ही संकल्पना कोणी मांडली?
धडा ५: सामाजिक गट
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. सी. एच. कूले
चार्ल्स हॉर्टन कूले यांनी प्राथमिक समूहाची संकल्पना मांडली: कुटुंबासारखे लहान, समोरासमोर संबंध असलेले जवळचे समूह.लिंग किंवा जात यांसारखा, प्रयत्नाशिवाय जन्मतः मिळणारा दर्जा कोणता?
धडा ६: सामाजिक संरचना, दर्जा आणि भूमिका
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. प्रदत्त दर्जा (ascribed status)
प्रदत्त दर्जा जन्मतः मिळतो (लिंग, वय, जात); अर्जित दर्जा स्वतःच्या प्रयत्नाने मिळवला जातो (डॉक्टर, शिक्षक).अभौतिक संस्कृती भौतिक संस्कृतीच्या मागे पडते, हा 'सांस्कृतिक पश्चायन' (cultural lag) सिद्धांत कोणी मांडला?
धडा ८: संस्कृती
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. डब्ल्यू. एफ. ऑगबर्न
विल्यम एफ. ऑगबर्न (१९२२) यांच्या मते अभौतिक संस्कृती (मूल्ये, कायदे) भौतिक संस्कृतीपेक्षा (तंत्रज्ञान) हळू बदलते; त्यामुळे पश्चायन निर्माण होते.'अंतर्विवाह' (endogamy) म्हणजे काय?
धडा १०: सामाजिक संस्था: कुटुंब, विवाह आणि धर्म
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. स्वतःच्या जाती किंवा गटातच विवाह
स्वतःच्या गटातच (उदा. जात) विवाह करण्याचा नियम म्हणजे अंतर्विवाह; कुळाबाहेर विवाह म्हणजे बहिर्विवाह.मॅक्स वेबर यांच्या मते सामाजिक स्तरीकरणाचे (social stratification) तीन आयाम म्हणजे वर्ग, दर्जा आणि:
धडा १३: सामाजिक स्तरीकरण
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. पक्ष (सत्ता)
वेबर यांनी स्तरीकरण वर्ग (आर्थिक), दर्जा (सामाजिक प्रतिष्ठा) आणि पक्ष (राजकीय सत्ता) या तीन आयामांद्वारे स्पष्ट केले.एक लिपिक एका बँकेतून दुसऱ्या बँकेत पुन्हा लिपिक म्हणूनच जातो. हे कोणत्या गतिशीलतेचे उदाहरण आहे?
धडा १४: सामाजिक गतिशीलता
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. क्षैतिज गतिशीलता (horizontal mobility)
दर्जा न वाढता किंवा न घटता त्याच पातळीवर स्थान बदलणे म्हणजे क्षैतिज गतिशीलता (पी. ए. सोरोकिन).खालीलपैकी औपचारिक सामाजिक नियंत्रणाचे (formal social control) साधन कोणते?
धडा १६: सामाजिक नियंत्रण
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. कायदा
औपचारिक नियंत्रण लिखित कायदा, पोलीस व न्यायालये यांद्वारे होते; लोकरीती, रूढी व कुजबुज ही अनौपचारिक साधने आहेत.मर्टन यांच्या ताण सिद्धांतात (strain theory), सांस्कृतिक ध्येये (उदा. संपत्ती) स्वीकारून अवैध साधने (उदा. फसवणूक) वापरणारी व्यक्ती कोणता अनुकूलन प्रकार दाखवते?
धडा १७: अनुरूपता आणि विचलन
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. नवप्रवर्तन (innovation)
ध्येये स्वीकारून वैध साधने नाकारणे याला मर्टन यांनी नवप्रवर्तन म्हटले; कर्मकांडवादात साधने पाळली जातात पण ध्येये सोडली जातात.
बी.ए. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २): इतर विषयांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.